Page Text
________________
૫૨૮
ગોસ્વામી તુલસીદાસ કા જીવનકાર્ય ઔર ધર્મરાજ્યસ્થાપક રાજા કે રૂપ મેં વે હમારી લૌકિક આકાંક્ષાઓ કે પૂર્ણ કરતે હૈ. શત્રુઓ કા નાશ કરે છે હમારે ધમ કે રક્ષક ઔર સંસ્થાપક હૈ તથા ઉસકે બાદ ધર્મમૂલક રાજા કે સ્થાપના કરી સમાજ સંગઠન ઔર સમાજ કે સ્થાપક તથા ઉસી કે દ્વારા નવીન રૂપ સે સમાજ સંસ્કાર લોક-ધર્મ-વ્યવસ્થા કે વ્યવસ્થાપક હૈ. ઉનમેં ધર્મગુરુ, સમાજ સુધારક ઔર શાસક, તીને કે કાર્યકલાપ બડી સુંદરતા ઔર સામંજસ્યા કે સાથ મિશ્રિત હૈ. તે દીન દુનિયા ને કે માલિક હૈ, વે પ્રજા કે પારલૌકિક મોક્ષદાતા ઇશ્વર ભી હૈ ઔર ઇહલોકિક કલ્યાણકર્તા શાસક ભી હૈ. ઉનકા શાસન કેવલ બ્રહ્મ-દંડવિધાનપર સ્થાપિત રાજ્ય નહીં હૈ, કિન્તુ આન્તરિક આત્મશાસન કી સુદઢ નીવ પર સ્થાપિત હૈ. પ્રજા કી લૌકિક વિભૂતિ બુદ્ધિ કે સાથ સાથ ઉન્હે પ્રજા કી આત્મિક ઉન્નતિ ઔર પારલૌકિક યોગક્ષેમ કી અધિક ચિન્તા છે.
પંડિત રામચંદ્ર શુક્લ ને અપની પુસ્તક “ગોસ્વામી તુલસીદાસજી ” મેં ઇસ વિષય પર બડા અરછા પ્રકાશ ડાલા હૈ. ઉસસે કુછ અવતરણ યહાં દેતે હૈ:
“યહ ધર્મરાજ્ય હૈ-ઇસકા પ્રભાવ જીવન કે છોટે—બડે સબ વ્યાપાર તક પહુંચનેવાલા હૈ. સમસ્ત માનવી પ્રકૃતિ કા રંજન કરને વાલા હૈ ! ઇસ રાજ્ય કી સ્થાપના કેવલ શરીર પર હી નહીં હોતી, હૃદય પર હતી હૈ. યહ રાજ્ય કેવલ ચલતી હુઈ મશીન નહીં હૈ-આદર્શ વ્યક્તિ કા પરિવર્ધિત રૂપ હૈ. ઇસ પ્રકાર હાથ પર હૈ ઉસી પ્રકાર હદય ભી હૈ, જીસકી રમણીયતા કે અનુભવ સે પ્રજા આપ સે આપ ધર્મ કી એર પ્રવૃત્ત હોતી હૈ.
સુશીલતા કી પરાકાષ્ટ રામ કે રૂપ મેં હૃદયાકર્ષિણી શક્તિ હોકર ઉનકે બીચ પ્રતિષ્ઠિત થી. ઉસ શક્તિ કે સમુખ પ્રજા અપને હદય કી સુંદર વૃત્તિ કો કર સ્વરૂપ સમર્પિત થીં. ભારતીય સભ્યતા કે બીચ રાજા ધર્મશકિતસ્વરૂપ હૈ.''
ગોસ્વામીજી ને દેશ મેં પ્રચલિત સબ ધાર્મિક ઔર સામાજિક અનાચારો કે દમન તથા સખશાંતિ કે સ્થાપન કે લિયે સબ સમસ્યાઓ કા હલ કરને કે લિયે “ રામરાજ્ય સ્થાપન " કે હી એકમાત્ર ઉપાય બતાયા હૈ. સબ પ્રકાર કે અનાચારો ઔર અત્યાચાર કા સમાવેશ ઉનકા જ ધર્મગ્લાનિ ” ઔર “ મર્યાદા ભંગ” શબ્દ મેં હો જાતા હૈ. મર્યાદાભંગ સંક્ષિપ્ત રૂ૫ રે ગમાં ને વિનયપત્રિકા કે એક પદ મેં રખ દિયા હૈ. ઉસકે દ્વાર વે અપને એકમાત્ર આધાર રામ કે દેશદશા કી કરણ કથા સુનાતે હૈ.
દીન દયાલ દુરિત દારિત દુ:ખ દની સકલ તિહું તાપત હૈ.
દેવ દુર પુકારત આરત સબ કી સબ સુખ હાનિ ભઈ હૈ.” ઇસમેં વે દેશ કે તીન પ્રધાન કષ્ટો યા તાપે કા વર્ણન કરતે હૈ. દુરિત, દારિદ ઔર દુઃખ. ઉનકે અનુસાર દેશ ઇન તીન મહાતા સે પીડિત હૈ. ઉનમેં પ્રથમ હૈ “ દુરિત ” અર્થાત પાપ. ઈસ “પાપ” શબદ મેં વે સભી ધાર્મિક, રાજનૈતિક ઔર સામાજિક પાપ શામિલ હૈ. ઇસકા વર્ણન ગુસાંઈજી આગે કી લકીરાં મેં કરેંગે. ઉન સબ પાપે કા ફલ દેશ મેં પ્રચલિત ભયાનક
દારિદ” ઔર “દુઃખ” છે. ગુસાંઈજી કે વર્ણિત યે તીન તા૫ આધ્યાત્મિક, આધિદૈવિક ઓર આધિભૌતિક હૈ. “દુરિત ” આધ્યાત્મિક દુઃખ “આધિદૈવિક” ઔર આધિભૌતિક છે. દુરિત અધ્યાત્મિક દુઃખ આધિદૈવિક ઔર દારિદ આધિભૌતિક તાપ છે.
ઇન તાપે સે પૃથ્વી કે સબ પ્રકાર કે સુખે કી હાનિ હો ગઈ. વહ ભગવાન કે દ્વાર પર આર્ત હેકર પુકાર કર રહી હૈ. યહાં પર “દુર્ગ” શબ્દ ભારતભૂમિ કે હૈ. યહ દૂસરે દેશ કે લિયે ઉપયુક્ત નહીં હૈ ક કિ વે ઇસ દેશ કી દશા કા વર્ણન કર રહે છે. રામાયણ મેં ભી પૃથ્વી ગૌ ક રૂપ ધારણ કર ભગવાન કે પાસ ગઈ છે. ગુસાંઈજી દેશ કે ઇન તાપ સે દુઃખી ઔર દેશભક્તિ સે પ્રેરિત હેકર ઉનકે દૂર કરને કે લિયે ભગવાન કે દ્વાર પર પુકાર કરતે હૈ, ઇસ સે સિદ્ધ હેતા હૈ કિ કોમલ હદય મહાત્મા તુલસીદાસજી દેશ કે દુ:ખ કે અપના દુ:ખ સમઝને વાલે સચ્ચે દેશપ્રેમી હૈ ઔર દેશભક્તિ કે પ્રેરિત હોકર હી ઉન્હને કવિતા કી. તે દેશ કે સચ્ચે પ્રતિનિધિ ઔર નેતા કા કામ કરતે હૈ. કવિ કે સચ્ચે કર્તવ્ય કા પાલન કરતે છે. અને વર્ણન સે દેશ કી દુઃખિત આત્મા કા કણ કંદન-કરુણાત્મા તક પહુંચાડે છે.
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
| SR No. | 034611 |
| Book Title | Shubh Sangraha Part 02 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Bhikshu Akhandanand |
| Publisher | Sastu Sahityavardhak Karyalay |
| Publication Year | 1928 |
| Total Pages | 594 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Book_Gujarati |
| File Size | 35 MB |