Page Text
________________
૩૫૦
કાંગડી કા ગુરુકુલ
ઈન્હીં દિનાં ગુરુકુલ મેં ખાસા મેલા લગ જાતા હૈ;પરન્તુ ઈસ સાથે રજત-જયન્તી કે કારણ ચહલ પહેલ ખૂબ ખાસી રહી.ખાસ કર કે ઇસ આદશ વિશ્વવિદ્યાલય કે સંસ્થાપક સ્વામી શ્રદ્ધાનંદ કે એક આતતાયી કે હાથેાં મારે જાને સે આસમુદ્ર-હીમાલય સમસ્ત ભારત કે હિન્દુએ કી દૃષ્ટિ ઇસ કી આર વિશેષ રુપસે આકર્ષિત હૈ। ગયી. મહાત્મા ગાંધી, કેંગ્રેસ કે અધ્યક્ષ શ્રીયુત શ્રીનિવાસ ઐયંગર, ખાખ્ રાજેન્દ્રપ્રસાદ, સાધુ વાસ્વાની આદિ ખડે-ખડે આદમિયાં કે પહુંચ જાતે સે ઈસ વારકે જલસે મેં બડી અપૂર્વાંતા આ ગયી. કહી હિંદી-સાહિત્યસમ્મેલન હેા રહા હૈ, કહીં કવિસમ્મેલન હેા રહા હૈ, કહી વિદ્ર-પરિષદ્ હા રહી હૈ, કહી વ્યાખ્યાન હેા રહા હૈ, કહીં હવન હેા રહા હૈ-ચારાં એર પૂરી ચહલ-પહલ દિખાઇ દેતી થી. હરએક હૃદયમે' સ્વામી શ્રદ્ધાનન્દ કી યહ અપૂર્વી તિ-જાગતી સ્મૃતિ વહુ અસર ડાલ રહી થી, જો શાયદ ઉન કે જીવન-કાલ મેં ઇતની પ્રખરતા કે સાથ હૃદયપર આધિ
પત્ય ન જમા સકતા.
સ્થાપના
ભારત કે વિશ્વવિદ્યાલયાં મે' જે શિક્ષાપ્રણાલી પ્રચલિત હૈ,ઉસ કી બહુત ખાર બહુત લાગાંને બહુત હી કડી અલેાચના કી હૈ. ગત અસહયેાગ-આન્દોલન કે સમય તે! એસા માલમ પડતા થા, કિ યે સારે વિશ્વવિદ્યાલય ખાલી હી હૈ। જાયેગે, પરંતુ અસા નહીં હુઆ ઔર હેાના અસંભવ ભી થા,કયાં કિ ઇન વિશ્વવિદ્યાલયેાં સે હટાકર છાત્રોં કા કિસી ઉત્તમ શિક્ષા-પ્રણાલી કે અનુસાર શિક્ષિત કરને કા કાઇ ઉદ્યોગ નહી કિયા ગયા. જો હા, યહ તેા સભી સ્વીકાર કરતે હૈ, કિ આજ કલકી યૂનિવર્સિટિયેાં કલાક યા વકીલ-મુખ્તાર-ડાક્તરપદા કરનેવાલી મશીને હું.ન મેં પઢે હુએ છાત્ર અપના સ્વાસ્થ્ય ખે। દેતે હૈ-દિમાગ ખરાબ કર લેતે હૈ, અગર કહી નૌકરી મિલ ગયી યા ઉપર લિખે વ્યવસાયાં મેં સફલતા મિલી, તે ઠીક હૈ; નવી તે પઢ-લિખકર ચૌપટાનાથ હી હૈ। જાતે હૈ. ફિર વે કિસી કામ લાયક નહીં રહે જાતે. સાથની ઇસ શિક્ષા-પ્રણાલી સે ઘેાડા-મહુત બુદ્ધિ~વિકાસ ભલે હી હૈ! જાયે; પરંતુ ધાર્મિક યા નૈતિક શિક્ષા તે। કુછ ભી નહીં મિલતી, સ્વામી શ્રદ્ધાનંદને ઇસી ત્રુટિ કા લક્ષ્યકર પ્રાચીન ગુરુદુંલેાં કે ઢોંગપર ઇસ વિશ્વવિદ્યાલય ક સ્થાપના કરને કા સંકલ્પ કિયા ઔર અપને જીવન મે' હી અપના સંકલ્પ સિદ્ધ કર કે દિખલા દિયા. સન. ૧૬૦૨ ઇ॰ કી રર વી... ફૅરવરી કે ગુરુકુલ કી સ્થાપના હુઈ થી, યદ્યપિ પંજાબ-પ્રાંતીય આય-પ્રતિનિધિ–સભા કા સ મે હાથ થા,તથાપિ સ્વામી શ્રદ્ધાન`દ (ઉસ સમય મહાત્મા મુ’શીરામ) હી ઇસ કે પ્રધાન નેતા છે.
અવસ્થિતિ
હરદ્વાર સે પ મીલ ઔર કનખલ સે ૩ મીલ દૂર,ગંગા કે દક્ષિણુ-તટપર કાંગડી નામ કા ગાંવ મેં યહ વિશ્વવિદ્યાલય અવસ્થત હૈ. પાસ હી ગિરિરાજ હિમાલય કા મનેાહર પતી દ્રશ્ય દિખાઇ દેતા હૈ. કલ-કલ-નાદિનિ જાવી કી ધારા નેત્રાં કા આનંદ દેતી હૈ. જગલ, પહાડ ઔર નદી કે શાન્તિમય સુંદર પ્રાકૃતિક દ્રસ્યાં કે બીચ બ્રહ્મચારિયાં ઔર ઉન કે ગુરુએ કૈા લેકર યહ વિશ્વવિદ્યાલય માનાાં જગત કે સમસ્ત ઝગડે-ઝ ંઝટ, પાપતાપ, માયા-મેાહસે અલગ હેાકર કૈવલ સરસ્વતીસમારાધન ઔર પરમાત્મા-ચિંતન કા હી જીવન કા લક્ષ્ય બનાયે હુએ એકાન્તવાસી યેાગી કી તરહ સબસે ન્યારા હેાકર ઐા હૈ. વિદ્યા વહાં જીવન કે લિયે ઉપયેાગી નાના પ્રકાર કી 'ચીસે ઉંચી શિક્ષા પ્રાપ્ત કરતે હૈ. ઉસકે સ્નાતક કિસી વિશ્વવિદ્યાલય કે બૈજુએટાં સે યેાગ્યતામે કમ નહી હાતે. યહાં સભી વિષયોં કી શિક્ષા કા માધ્યમ માતૃભાષા હિન્દી હું.જો લેગ કહતે હૈ, િક સભા વિષયોં ક શિક્ષા હિંદી કે માધ્યમ દ્વારા નહીં દી જા સકતી, ગુરુકુલ ઉન કી ભાત કા સપ્રમાણ એવ' સાદાહરણ ખંડન કરતા હું.
જીન દિનાં સ્વામીજીને ઈસ ગુરુકુલ કી સ્થાપના કા ઉપક્રમ કિયા થા,ઉન દિનાં જનતા મેં તિની જાગૃતિ નહીં થી, છતની આજ હૈ. આજ તે ઇસ જાગૃતિ કી બદૌલત લાખેાં-કરેડાં ક ચંદ્રે ખાતકી બાત મેં છકડે હૈ। જાતે હૈ, લેગ ચંદા ખા ભી જાતે હૈ', તેાભી ઉન્હેં નયે-નયે ફંડ ખેાલકર ચંદા જમા કરને સે સફલતા મિલ જાતી હૈ, પર ઉસ સમય ઇસ કે લીયે ૩૨ હજાર રુપયે ઈકઠે કરતે મે' હી સ્વામીજી કે એડી-ચેાટી કા પસીના એક કર દેના પડા થા.સૌભાગ્ય સે મુ ંશી અમન સિંહ નામક એક ઉદાર સજ્જન તે વહુ જમીન જીસ પર ગુરુકુલ ખડા હૈ ઔર અપની
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
| SR No. | 034611 |
| Book Title | Shubh Sangraha Part 02 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Bhikshu Akhandanand |
| Publisher | Sastu Sahityavardhak Karyalay |
| Publication Year | 1928 |
| Total Pages | 594 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Book_Gujarati |
| File Size | 35 MB |