Page Text
________________
વિદિશા, ભિલસા
[ રાહમ ખંડ આ બાજુ વિક્રમાદિત્યના હાથથી શકપતિ અજ્ઞાત- દર્શિને ત્યાંજ રાજગાદી કરી, ત્યારથી તે તે જ કેંદ્ર બદનામ રાજાએ મારે-માર–ખાધાથી તેની સામે બનવા પામ્યું હતું. તે બાદ ઉત્તરોત્તર શુંગવંશી રાજાઓ થવાનું છોડી દીધું. પણ તેને એવા વાવડ મળ્યા હતા કે, તથા અન્ય પરદેશી વસાહતના ભૂપતિઓએ તેનું આ બધાં કારસ્થાનનું મૂળ તે અંધપતિ જ છે. તેણે ગૌરવ વધારી મૂકયું હતું એટલે સુધી કે, રાજકાજ જે આ કુમારોને મદદ ન કરી હોત તે તેની સિવાયનાં એટલે વિદ્યાનાં તથા અન્ય સામાજીક અને પિતાની આ ફજેતી થાત નહીં. એટલે પિતાના લકેપગી કાર્યોમાં પણ તે સ્થાનને જ અગ્રપદ અપાતું પરાજયથી ઉત્પન્ન થયેલ ક્રોધાગ્નિને શાંત્વન અર્થે તે રહ્યું હતું. અત્યારે આપણે શકપ્રજાના અને ગર્દભીલયુદ્ધના સ્થાનથી પરબારેજ દક્ષિણ દિશાએ ચાલો, વંશી રાજાઓના અમલની વાત કરી રહ્યા છીએ. અને અંધપતિની પૂઠે ધાયો. પિતાના ઉપર શક પતિને તે સમયે તેને અનેક લીલીસૂકી જેવી પડી હતી. તે ધસી આવતો સાંભળી, અંધ્રપતિ શાતિરાજાએ દાવપેચ વાયુપુરાણના આધારે ઉપરના પ્રારિગ્રાફે આપેલ આદર્યા. તેણે પાસેના કેઈ જંગલને આશ્રય લીધે હાય વર્ણનથી આપણે જોઈ શકીએ છીએ. એટલે તેણે એમ મારું ધારવું થાય છે. ત્યાં બને દુશ્મનોના દળનો મહત્ત્વ પ્રાપ્ત કરવા માંડયું ત્યારથી તે શકારિ ભેટો થતાં, યુદ્ધ મંડાણું અને યુગપુરાણના કહ્યા પ્રમાણે, વિક્રમાદિત્યે તેને રાજગાદી બનાવી, ત્યાંસુધીની તેની અરિષ્ટકર્ણના કોઈક સૈનિકે ફેકેલા ભાડાની તીણ ચડતી પડતી અને જાહેરજલાલીનું કાંઈક ચિત્ર જાણી ધારથી શકપતિનું મરણ નીપજ્યું. આ બનાવ લેવાની જરૂર છે. મને જે જણાયું છે તેજ રજુ કરીશ. પછી એટલે ઇ. સ. પૂ. ૫૬ો પછી શાતકરણ રાજા કેટલુંક વર્ણન પુ. ૧ અને પુ. રમાં અપાઈ ગયું છે: દશ વર્ષ જીવીને ઈ. સ. પૂ. ૪૬-૪૭માં મરણ પામ્યો છે. તેમાંથી જે બીનાઓનું સ્મરણ અત્ર કરાવવું પડે છે તે
અહીં આગળ શક રાજ્યની સમાપ્તિ અને નીચે પ્રમાણે જાણવી – ગભીલવંશની પુનઃસ્થાપના થઈ કહેવાશે. એટલે કે (૧) અવંતિનું એક નામ વિશાળાનગરી તેમ Inter-regnum ના કાળનો અંત આવે છે. જેથી બીજું પુષ્પપુરક પણ હતું. વિક્રમાદિત્યાદિ ગર્દભીલવંશી અન્ય ભૂપતિઓનું વર્ણન (૨) અવંતિના પ્રદેશના બે ભાગ પાડવામાં આપવું પડશે. પણ તે પહેલાં ઉજેની–અવંતિનગરીને આવ્યા હતા. પૂર્વભાગની રાજધાની વિદિશા ઉર્ફે કેટલુંક વિશિષ્ટ વર્ણન જે તારવી શકાય છે તે ભિલ્લા હતી અને પશ્ચિમની ઉજેની–અવંતિ હતી. અત્રે આપીશું.
(૩) વિદિશામાં ચંદ્રગુપ્ત રાજમહેલ બંધાવી વસવા વર્તમાનકાળે સર્વ પ્રવૃત્તિઓનાં અનેક કેન્દ્રોમાંથી માંડયું હતું. તે બાદ અશકવર્ધને પોતાની સૂબાગિરિના જેમ લંડન શહેર સારી દુનિયામાં સર્વનું ધ્યાન પ્રથમ કાળ દરમ્યાન ત્યાંના વૈશ્ય ધનવાનની પુત્રી સાથે
દરજજે ખેંચે છે તેમ પૂર્વ સમયે લગ્ન કર્યું હતું. વિદિશા, ભિલ્લા મગધદેશની રાજધાની રાજગૃહી (૪) આ વિદિશાના એક ભાગને બેસનગર કહેવાતું અને ઉર્જની અને પાટલિપુત્ર કેંદ્ર બન્યાં હતું. બેમાંથી કયો ભાગ પહેલે વસ્યો તે જણાયું નથી.
હતાં. પણ પાછળમાં જ્યારથી (૫) વિદિશા નગરીવાળા પ્રદેશના અમુક ભાગને ચંદ્રગુપ્ત મૌર્ય અવંતિને પણ મહત્ત્વ આપી વર્ષને સાંચી નામ અપાયું હતું અને તે પ્રદેશને જૈનધર્મ ડે ભાગ ત્યાં રહેવા માંડયું તથા સમ્રાટ પ્રિય- સાથે મહત્વને સંબંધ છે.
(૩૬) રાણીશ્રી બળશ્રીએ પોતાના પૌત્ર ગૌતમીપુત્રની આપવાનું રહે છે. પ્રશસ્તિ ગાતે નાશિકનો જે શિલાલેખ કાતરા છે તેની (૩૭) આના ખુલાસા માટે નીચેનું હકીક્ત સાથે સરખાવે, આ વૃત્તાંત આપણે પુ. ૫ માં ૧૮ જુઓ.
ટી,
ને,
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
| SR No. | 034580 |
| Book Title | Prachin Bharat Varsh Bhag 04 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Tribhuvandas Laherchand Shah |
| Publisher | Jain Shwetambar Conference |
| Publication Year | 1938 |
| Total Pages | 476 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Book_Gujarati |
| File Size | 59 MB |