Prachin Bharat Varsh Bhag 04

SR No.: 034580
Original Sutra Author: N/A
Author: Tribhuvandas Laherchand Shah
Publisher: Jain Shwetambar Conference
Publication Year: 1938
Total Pages: 476
Language: Gujarati
Classification: Book_Gujarati
File Size: 59 MB

Page 296

૨૫૪ ખારવેલ અને પુષ્યમિત્ર
[ દશમ ખંડ કાલીન છે તે નિર્વિવાદ સત્ય ગણાય, કેમકે શિલાલે. તે વંશની સ્થાપના અશોકની પૂર્વે ઘણાં વર્ષે થઈ ગઈ ખમાંજ તે હકીકત છવાડેલ છે. પરંતુ શ્રીમુખને છે ત્યારે શ્રીમુખને સમય પણ અશોકની પૂર્વે જ–અને પુષ્યમિત્રને સમકાલીન ઠરાવવાને કાંઈ પ્રમાણ રજુ તે પણ ઘણાં ઘણું વર્ષ પૂર્વે થઈ ગયે માન પડે. કર્યું નથી; માત્ર કેટલીક હકીકતોને આડીઅવળી તેમ વળી ઉપર તે એવું કહી ગયા છીએ કે, મચડીને કેડા મેળવી દીધા છે. જો કે તે પ્રમાણે પુષ્યમિત્રની પૂર્વે જ કેટલાંક વર્ષે અશોક થઈ ગયો સ્થિતિ ન હોવાનું જણાવવાને આપણી પાસે ઘણી છે. એટલે તે શ્રીમુખ અને પુષ્યમિત્ર વચ્ચેનું અંતર બાબતે પડી છે. તે બાબતે કમેક્રમે આગળની દલીલમાં વળી ઓર વધી પડયું ગણાય. હવે વિચારો કે, પ્રગટ થતી જણાશે પરંતુ અત્રે તો બીજીજ હકીકત શ્રીમુખને પુષ્યમિત્રનો સમકાલીન કહે તે સાચું, કે લઈને તે માન્યતાની સત્યાસત્યતા વિચારીશું. શ્રીમુખના અસ્તિત્વને પુષ્યમિત્ર પહેલાં ઘણું ઘણું
એટલું તે ચોક્કસ છે જ કે, મૈર્યવંશી સમ્રાટ વર્ષોનું માનવું તે સાચું ? આ પ્રમાણે વિદ્વાનોનાં અશોકના મરણ પછી કેટલાંય વર્ષ સુધી મૌર્યવંશ પિતાનાં કથનમાં જ વિરોધાભાસ દેખાઈ આવે છે. ચાલ્યો છે અને તે બાદ પુષ્યમિત્રના શુંગવંશની સાર એ છે કે, શ્રીમુખને અને પુષ્યમિત્રને જરા સ્થાપના થઈ છે. એટલે એમ સિદ્ધ થયું કે, અશોક પણ સમકાલીનપણું સંભવતું નથી જ.]. અને પુષ્યમિત્ર વચ્ચે કેટલાંય વર્ષનું અંતર છે. બીજી (૨) મિ. કૅસન, પિતાના પુસ્તકમાં રાણી બાજુ, સમ્રાટ અશોકના રાજદરબારે ગ્રીક એલચી નાગનિકાના શિલાલેખના સમયની ચર્ચા કરતાં કહે. મેગેસ્થનીઝ જે આવ્યો હતો, તેણે તે સમયની હિંદની છે કે It may be placed a little, but રાજકીય પરિસ્થિતિ વિશેનું કેટલુંક વર્ણન કરી not much, later than Ashok's & બતાવ્યું છે, તેમાં એક હકીકત એવી પણ જણાવી Dasarath's edict. But what in my દીધી છે કે, સૈનિક બળ ધરાવતા દેશોમાં પ્રથમ opinion, most clearly proves that they
સ્થાન મગધનું છે અને તેનાથી જ ઉતરતું એટલે belong to one of the first Andhras, નંબર બીજાએ પ્રદેશનું છે. એટલે તાત્પર્ય એ થ is that their graphic peculiarities fully કે, મગધપતિ સમ્રાટ અશોકના સમયે અંધપતિનું agree with those of the Nasik inscripસ્થાન, સૈનિકબળની અપેક્ષાએ માત્ર અશોકથી જ tions (No. 1) of Kanha's or Krishna's ઉતરતું હતું. અને એ તે દેખીતું જ છે કે, જે આંધ્ર- reign=અશોક અને દશરથના શિલાલેખ કરતાં તેને પતિના નામની ફાટતી હોય અને મહાપરાક્રમી સમય ભલે દેડક–પણ બહુ લાંબો નહીં-પૂર્વને નરપતિની ગણનામાં જેનું નામ મૂકાતું હોય, તેવી ગણી શકાતે હેય; પરંતુ આવ આંધ્ર રાજાઓને સ્થિતિવાળું રાજ્ય કાંઈ આજકાલમાં તે ઉગી નીકળ્યું લગતે છે એવો જે મારો મત વધારે સ્પષ્ટ થત ન જ હેય. તેને સ્થાપિત થયાને અને તે બાદ, ઉપર જાય છે તેનું કારણ એ છે કે, તેમની લિપિની જણાવ્યા પ્રમાણેની સ્થિતિએ પહોંચવાને કેટલેયે કાળ વિશિષ્ટતાઓ, કન્ય અથવા કૃષ્ણના રાજ્ય કેતરાયેલા વ્યતીત થઈ ગયો છે જોઈએ. એટલે કહેવાનો તાત્પર્ય (નં. ૧) નાસિકના લેખોને સંપૂર્ણપણે મળતી આવે એ છે કે, પ્રવંશની જે સ્થિતિ મેગેસ્થનીએ વર્ણવી છે છે.” આ લખાણુની મતલબ એ થાય છે કે (૧) તે અધવંશની સ્થાપના તે અશોકની પૂર્વે ઘણાં વર્ષો રાણી ના નિકાને લેખ સમ્રાટ અશોક તેમજ પહેલાં થઈ ગઈ ગણાય. વળી આપણે જાણીએ છીએ રાજા દશરથના નિકટવર્તી સમયનું મનાય છે (એટલે કે આંધ્રુવંશનો સ્થાપક તે શ્રીમુખ જ છે એટલે જયારે કે ઈ. સ. પૂ. ૩૦૦ આસપાસને). (૨) પરંતુ તેની
(૬) જુએ કે. ખાં. ૨. ૫. ૧૯ થી ૨૫