Page Text
________________
૨૫૨
ખારવેલનો
[ દશમ ખંડ
(૩) ખારવેલ; ભિખુરાજ; ધર્મરાજ' વિષયમાં રસ-આનંદ લેનાર લગભગ સર્વ વિદ્વાનોએ
રાજા વૃદ્ધિરાજના મરણ પછી તેને યુવરાજ એક અવાજે એવો મત બાંધે છે કે, રાજા ખારભિખુરાજ ઈ. સ. પૂ. ૪ર૯મ. સં. ૯૮માં ખાર- વેલ તે શુંગવંશના સ્થાપક પુષ્યમિત્રને સમકાલીન વેલ નામ ધારણ કરી કલિંગ સામ્રાજ્યને સમ્રાટ હતો. તેમજ આ પુષ્યમિત્રને સમય, માત્ર થોડાંક વર્ષની બન્યો હતો.
વધઘટ સિવાય લગભગ ચેકસ કરી શકાય છે. આ ગત પરિચ્છેદે ચેદિની ઉત્પત્તિ વિશેની ચર્ચા ઉપરથી ખારવેલનો સમય પણ નક્કી કરી, તેના કરતાં સાબિત કરી ગયા છીએ કે, ચેદિવંશ અને પૂર્વજન-વૃદ્ધિરાજ તથા ક્ષેમરાજનો–સમય તેમના
ચેદિદેશ તે બે નામને કંઈક રાજ્યકાળના આંકડા મૂકી, ગણી કાઢવામાં આવ્યો તેને સમય અકળ કારણને લીધેજ જોડાણ છે. આપણે પણ તેમનાજ પગલે ચાલીને પ્રથમ
થઈ ગયું છે. જેમ આ પ્રશ્ન ખારવેલને સમય નક્કી કરવાનો પ્રયાસ કર્યો છે અને વિસ્મયનું એક અંગ બની ચૂકયું છે, તેમ કલિંગપતિ તે ગોઠવાઈ જવાથી તેના આધારે પ્રથમના બે તરીકે ચેદિવંશનું નામ પણ ભારતના પ્રાચીન ઈતિ- પુરૂષોને રાજ્યકાળ આંકી કાઢયો છે. આ કારણને હાસમાં અમૂક–ખાસ પ્રસંગને લઈને જ આગળ પડી લીધેજ અત્યાર સુધી પ્રગટ થઈ ચૂકેલ દરેક પુસ્તકમાં ગયું છે. ચેદિવંશનું નામ કલિંગપતિ તરીકે જે મશ- જ્યાં જ્યાં વંશના પ્રારંભના સમય વિશે કાંઈ પણ હુર થઈને ખ્યાતિ પામ્યું હોય તે આ ખારવેલ ઉલ્લેખ કરવાની જરૂર લાગતી, ત્યાં ત્યાં તેને નિશ્ચિત ચક્રવતીએ કાતરાવેલ હાથીગુફાના શિલાલેખને લીધે જ કરી રાખેલ સમય જ જણાવી દીધો છે અને રીમાર્કછે. તેમ ખુદ કલિંગનું નામ હિંદી ઈતિહાસના રસ નોંધ કરી છે કે, વિશેષ આધાર અને પુરાવાના પુરૂષો અને અભ્યાસીઓના છે જો ચડવા પામ્યું પ્રમાણ આપી ચર્ચા કરવાનું અને નિર્ણય ઉપર હોય તે ખારવેલ ચક્રવર્તાની કારકિદ કરતાં ત્યાં આવવાનું કામ, રાજા ખારવેલનું જીવન લખવાનો ઉભા કરાવેલ સમ્રાટ પ્રિયદર્શિનના ખડક લેખને જ પ્રશ્ન ઉપસ્થિત થાય ત્યાં સુધી તે વિષય મુલતવી વિશેષ અંશે આભારી છે. એટલે કલિંગ દેશના રાજ- રાખવાની જરૂર છે. હવે તે સ્થિતિ આવી પહોંચી કીય ઇતિહાસ સાથે આ બે મહાપરાક્રમી રાજવીઓનાં છે એટલે તેની વિસ્તારપૂર્વક ચર્ચા કરીશું. જીવનને ઘાટો સંબંધ હવે જોઈએ એમ કલ્પી શકાય વિદ્વાનેએ અને નિષ્ણાતોએ પુષ્યમિત્રને અને છે. આ બેમાંના વિશેષ પ્રતાપી સમ્રાટ પ્રિયદર્શિનના ખારવેલને સમકાલીન માન્યું હોવાનું જણાવી ગયા સમયનું વર્ણન પુ. માં તેના જીવનવૃત્તાંત લખતી છીએ. આમ કરવામાં તેમણે રાજા ખારવેલના હાથીવખતે જણાવી ગયા છીએ, જ્યારે ચક્રવતી ખાર. ગુફાના શિલાલેખમાં દર્શાવેલ કેટલીક હકીકત ઉપર વેલનું વૃત્તાંત આ પરિચ્છેદ કરવું રહે છે. તે જાણી તથા તેમાંના એક બે સ્થળે તેના સમયદર્શન માટે લીધા બાદ, તે બન્નેની સરખામણી કરવાનું આપણે ટાંકેલ આંક સંખ્યા ઉપર, મુખ્યપણે આધાર રાખ્યો માટે સૂતર થઈ પડશે.
છે. એટલે દરજજે આપણે પણ તેમનું જ અનુકરણ આ કલિંગપતિ ચેદિવંશી રાજાઓના સમયની કર્યું છે, પરંતુ જે મતભેદ ઉભો થયો છે તે, તે ગોઠવણું હાથફાના શિલાલેખમાં કોતરાવેલ બના આંકડાની માન્યતાને અંગેજ થયો છે. ની સમયાવળીના આધારે કરવામાં આવી છે. આ તે આંકડાની ચર્ચા પણ રસપ્રદ તો છે જ, પરંતુ
(૧) આ નામો તેણે પોતે ધારેલ હતાં એવું તેણે (૨) તેટલા માટે આ બન્ને રાજાવીઓનાં રાજકીય કતરાવેલ હાથીગુફાના લેખ ઉપરથી સ્પષ્ટ થાય છે. તે માટે તથા સામાજીક જીવનની સરખામણું આગળ ઉપર કરી બતાજાઓ આગળના તુતીય પરિ
વવી પડી છે,
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
| SR No. | 034580 |
| Book Title | Prachin Bharat Varsh Bhag 04 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Tribhuvandas Laherchand Shah |
| Publisher | Jain Shwetambar Conference |
| Publication Year | 1938 |
| Total Pages | 476 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Book_Gujarati |
| File Size | 59 MB |