Prachin Bharat Varsh Bhag 04

SR No.: 034580
Original Sutra Author: N/A
Author: Tribhuvandas Laherchand Shah
Publisher: Jain Shwetambar Conference
Publication Year: 1938
Total Pages: 476
Language: Gujarati
Classification: Book_Gujarati
File Size: 59 MB

Page 276

- it in usiા
કામમ
છે
.
.
r -
:ો પામ - ---- - - --
-
-
---
-
-
.. - -
. - -
-
-
. . .
-
- .
૩૪
દિ દેશ
| [ દશમ ખંડ
ભાગાળાના સમયને ખરા એ દેવંશના સમય તરીકે કહેવાતું હતું. વળી તેની રાજધાની, હાલ જ્યાં એળખાવ્યા છે પરંતુ તેમના સવતને ચેદિસંવતની બારમદેવ નામનું શહેર આવેલું છે તે અથવા તેની માત્ર ઉપમા જ આપી છે. ત્યારે ત્રીજાને ચેદિશમાં આસપાસમાં આવેલી હતી. મહાકોશલને પ્રાચીન વસતી પ્રજાના-નહીં કે ચેદિવંશના-સમય તરીકે લેખી ગ્રંથોમાં કુશસ્થળ તરીકે વર્ણવ્યો છે અને તે શબ્દની તેના સંવત્સરને ખરે ચેદિ સંવત્સર ગણાવ્યો છે. વ્યુત્પત્તિ જતાં, કુશસ્થળ નામ સાર્થક કરતે આ એટલે કે કચૂરિ રાજાઓને અસલના મેધવાહન દેશ છે જ. સાંપ્રત કાળે પણ તે ભાગમાં જંગલ વંશી ચેદિરાજાઓ સાથે કોઈ જાતનો લેહીનો આવેલાં છે તેમજ હિંસક પ્રાણીઓનો વસવાટ સંબંધ હેવાનું બતાવાતું નથી. પરંતુ ચેદિદેશ ઉપર હંમેશાં નજરે પડે છે. એટલે અંગદેશના રાજા તેમનું રાજ્ય થયું છે માટે ચેદિવંશના અને ચેદિ. દધિવાહનને પિતાની ગર્ભવતી રાણી પદ્માવતીની સાથે સંવતને માનનારા ઠરાવાયું હોય એમ દેખાઈ આવે છે. હતિ ઉપર આરૂઢ થઈને ક્રિડાવિહારે ઉપડી ગયાનું
આગળ રાજા કરકંકુના વૃત્તાંતે જોઈ ગયા છીએ (પુ. ૧ પૃ. ૧૪૪) અને ત્યાંથી પૂર્વના પ્રદેશમાં કઈક કે, જે મુલક ઉપર ચેદિવશી રાજાઓનું પ્રથમ ભયાનક અટવીમાં તે હસ્તિ એકલી રાણી સાથે નાસી
| સ્વામિત્વ થવા પામ્યું હતું તેનું ગયાનું આપણે જણાવી ગયા છીએ. તે માટે જો ચેદિદેશની સીમા ખરૂં નામ તે વંશ દેશ જ હતું. વિશદેશની સીમા કનિંગહામ સાહેબની ઉપરની
છતાં જ્યારે ઇતિહાસવિદોએ માન્યતા પ્રમાણે કરાવવામાં આવે છે, તે સર્વ હકીકતને, તેનું નામ ચેદિદેશ જ પાડયું છે ત્યારે આપણે પણ સમર્થન મળી રહે છે. ૧૩ એટલે વૈદિક ગ્રંથમાં તે નામથી જ તેને સંબોધ્યા કરીશું. તે ચેદિદેશની મહાભારતના સમયે જેને કુશસ્થળ કે મહાકેશલ સીમાં પ્રથમ નક્કી કરી લેવા જરૂર છે. જેથી કરીને તરીકે ઓળખાવતા તેને ઈ. સ. પૂ. ની છઠ્ઠી સદીમાં તે ચેદિ વંશના રાજકર્તાઓમાંથી કેના સમયે કો લેકે વંશદેશ તરીકે ઓળખતા હતા અને હાલ તે બનાવ બન્યો હતો તે પાકે પાયે આપણે જાણી શકીએ. પ્રદેશમાં છત્તીસગઢ તાલુકે તથા બસ્તર રાજ્યનો
સર કનિંગહામ કહે છે કે, “Boramdeo, સમાવેશ થતો મનાય છે એમ થયું. એટલે તે હિસાબે the capital in Chhatisgarh or Maha- વશદેશની સીમામાં, ઉત્તરે બિહારનો છોટાનાગપુરવાળા Kosal, which formed the old kingdom પ્રદેશ તથા રેવા સ્ટેટનું રાજ્ય, દક્ષિણે ગોદાવરી નદીનું of Chedi or Kalchuris=મહાકેશલ જે ચેદિ વહેણ, પૂર્વે ઉત્કળ તથા ઓરિસ્સા અને પશ્ચિમે અથવા કલયૂરિનું પ્રાચીન રાજ્ય હતું તેમાં આવેલ વિદર્ભ તથા અંગદેશ૧૪ આવેલ હતું એમ સમજવું છત્તીસગઢની રાજધાની બોરમદેવ હતું.” એટલે કે રહે છે. આપણું આ કથનને, ઈ. હી. કલૈં.૧૫ના મધ્ય પ્રાંતમાં છત્તીસગઢ તાલુકે અને બિલાસપુર લેખક પણ સંમત થતા હોય એમ જણાવે છે કે, તથા રાયપુર જીલ્લા તરીકે જે ભાગને હાલ ઓળખ- The country to the west of Orissa was વામાં આવે છે તે પ્રદેશને પ્રાચીન સમયે મહાકેશલ known as the Dakshina Kosal or
(૧૧) જુએ બુક ઓફ ઈન્ડીયન ઈરાગ પ્રસ્તાવના પૃ. (૧૩) વિદ્વાનો અંગદેશને અત્યારે. બંગાળ ઈલાકાના,
૧૨) પુ. ૧ પૃ. ૧૭૮ ટી. નં. ૧૮ જાઓ કશ= ભાગલપુર જીલ્લાવાળી ભૂમિને જે ઠરાવે છે તે, આ હકીકત કુશનામનું ઘાસ અને સ્થળ એટલે ઠેકાણે. તે પ્રદેશમાં સાથે બંધબેસતી કહેવાય કે કેમ તે સરખાવી જેવા કુરનામનું ઘાસ અતિ મોટા જથ્થામાં ઉગે છે તેથી સ્વભાવિક વિનંતિ છે. રીતે જ આ પ્રદેશ અત્યંત ઝાડીવાળે તથા ઘાડા જંગલ (૧૪) સરખાવો ઉપરની ટી. ન. ૧૩ ધરાવનાર હોવો જોઈએ એમ સમજી શકાય છે..
(૧૫) જુઓ તે પુસ્તક સન ૧૯૨૯નો અંક ૨, ૫,૬૧૨