Prachin Bharat Varsh Bhag 04

SR No.: 034580
Original Sutra Author: N/A
Author: Tribhuvandas Laherchand Shah
Publisher: Jain Shwetambar Conference
Publication Year: 1938
Total Pages: 476
Language: Gujarati
Classification: Book_Gujarati
File Size: 59 MB

Page 230

૧૮૮
ચષણ રાકના
[ નવમ ખંડ
અથવા પ્રદેશ ઉપર હકુમત ચલાવતા હતા. અને આ દષમતિક અને ચ9ણની બાબતમાં પણ બન્યું જ્યાંસુધી આવી પરાધીન સ્થિતિમાં તેઓ દેખાય છે. એટલે કે, આ ચછણ ક્ષત્રપના વંશની હોય ત્યાંસુધી તેઓ ક્ષત્રપ તરીકે પોતાનો સ્વતંત્ર આદિ ગણાઈ છે તે તેના પિતા દક્ષતિકે જ્યારથી શક ચલાવી પણ ન શકે. તેમજ જો તેવું બનવા સૂબા તરીકે ક્ષત્રપપદ ધારણ કર્યું ત્યારથી, પરંતુ પામે તે તેમનો સરદાર, સાંખી શકે પણ નહીં. તેને પ્રગટપણે કેતરાવીને જાહેરાત આપવાની શરૂબહુમાં બહુ તે ક્ષત્રપ તરીકે જે કરી શકે તે એટલુંજ આત તે તેના પુત્ર ચઠણેજ કરી હોવાનું સમજાય કે, કાં પિતાના સરદારને જે શક ચાલતું હોય તે છે. અને તે પણ જ્યારે પોતે મહાક્ષત્રપ બનવા ચલાવ્યે રાખે, અથવા તે પિતે ક્ષત્રપ-સૂબા તરીકે પામ્યો હતો ત્યારબાદજ, નહીં કે તે પહેલાં.
જ્યારથી લગામ હાથમાં લીધી હોય ત્યારથી રાજ- આખીએ ચર્ચાને સાર એ થયો કે, ચશ્મણ વહીવટમાં તેનું વર્ષ ધવાનું કરી શકે. એટલે તે ક્ષત્રપના વંશની શરૂઆત તેના પિતા બ્રમોતિકથી પ્રમાણે લખાતા આંકને અર્થ, જેમ પૂર્વે અનેક રાજા થઈ ગણાય. પરંતુ તેના સંવત-શકની જાહેરાત કરપર થતું આવ્યું છે તેમ આ ક્ષેત્રની બાબતમાં નાર તે તેનો પુત્ર ચહ્નણ મહાક્ષત્રપજ ગણાય. પણ In so many regnal years=મારા રાજ્ય એટલે કેનાથી આ વંશની આદિ થઈ તથા તેનાથી આટલામાં વર્ષે, એવા ભાવાર્થમાં તે શબ્દ વપરાયો તેમના શકની આદિ થઈ તે બને પ્રજાને ફડચે ગણવો પડે. (અલબત્ત regnal શબ્દ બરાબર તે જો કે આવી ગયો કહેવાય, છતાં કઈ સાલમાં તે આદિ નથી જ કારણ કે તે ક્ષત્રપ તરીકે તેમનો રાજ્યાભિષેક થઈ ગણાય તે હજુ સાબિત કરવું બાકી રહ્યું છે. કરવામાં આવતું નથી. પરંતુ રાજવહીવટ ગ્રહણ આ ચક્કણુના અને કુશાનના શકને સમય એકજ કર્યાને આટલાં વર્ષ થયાં તેની ગણત્રી કરવા પૂરતું જ ગણાય છે તે આપણે એક કરતાં વધારે વખત તે શબ્દ લેખાય.) તાત્પર્ય એ થયો કે, ક્ષત્રપ તરીકે
જણાવી ગયા છીએ. વળી આ કોઈ પિતાના સંવતની આદિ કરી શકતા નથી જ. તેમના શકની શકને વિદ્વાનોએ ઉત્તર હિંદના પરંતુ મહાક્ષત્રપ તરીકે કરી શકે ખરા. અને તે પણ આદિને સમય શક તરીકે ઓળખાવ્યો છે તથા પિતાને સ્વતંત્ર વંશ સ્થાપે ત્યારેજ, તે પહેલાં તે
જે શકને શાલિવાહન શક તરીકે નહીં જ. એટલે માનવું પડે છે કે, જેમ ભૂમકક્ષત્રપના સામાન્ય રીતે ઓળખાવાય છે તેને દક્ષિણ હિંદનો સબંધમાં બન્યું છે કે, તેણે સૂબા-ક્ષત્રપ તરીકે પોતાની શક કહેવરાવે છે. બન્નેને આ પ્રમાણે જુદા પાડે રાજકીય કારકીર્દી શરૂ કરી હતી, ત્યારથી ભલે તેના છે. છતાંયે તે બન્નેનો પ્રારંભ ઈ. સ. ૭૮ માંથી ક્ષહરાટ સંવતની આદિ ગણાઈ છે ખરી, છતાં તેણે થયાનું ગણાવે છે. અહીં તે આપણે ઉત્તર હિંદના પ્રગટ રીતે શિલાલેખમાં સિક્કા આદિ કેઈ સ્થાને શક સાથેજ નિસબત છે એટલે તેને જયાં સુધી લાગે પિતાનો સ્વતંત્ર શક કેતરાવ્યાનું પગલું ભર્યું નહોતું, વળગે છે ત્યાંસુધીની જ ચર્ચા કરીશું. બીજી રીતે તેમજ તેના પુત્ર નહપાણે પણ, ક્ષત્રપપદે હતું ત્યાંસુધી આગળ વધીએ તે પહેલાં, તેનું સ્થાપન જે ઈ. સ. તેવું કાર્ય કર્યું નહોતું, પણ મહાક્ષત્રપપદે આવ્યા ૮માં થયાનું મનાયું છે તે બીના સત્ય છે કે કેમ પછીજ શાક ચાલુ કર્યો હતો, તેમ અને તેવી જ રીતે તે તપાસી લઈએ.
(૧૧) પિતાને વંશ ચા આવતો હોય દરમ્યાન, દેઈ વ્યક્તિ ને મહાક્ષત્રપ ૫દને પ્રાપ્ત કરે તો તે ન શક • પ્રવર્તાવી ન શકે તે હકીકત દર્શાવવા આ સ્થિતિ જણાવી છે,
(૧૨) સરખા ઉપરની ટી, નં. ૮
(૧૩) જુએ પૂ. ૧૦૨ ઉ૫ર ડે. કલ્હનના નામ વાળું અવતરણ તથા પૂ. ૯૭ ઉપર ઢાંકેલમિ. રેમ્સનના મતનું મંચણું.
(૧૪) જીઓ પૂ. ૯૬ તથા શક સંવતને લગતી આખીએ યર્ચા,