Prachin Bharat Varsh Bhag 04

SR No.: 034580
Original Sutra Author: N/A
Author: Tribhuvandas Laherchand Shah
Publisher: Jain Shwetambar Conference
Publication Year: 1938
Total Pages: 476
Language: Gujarati
Classification: Book_Gujarati
File Size: 59 MB

Page 228

ચBણ શકના
[ નવમ ખંડ
તે ઉપરથી સાબિત થાય છે કે, રૂદ્રદામનની આખરની મહાક્ષત્રપ જણાવ્યો નથી. એટલે તાત્પર્ય એ નીકળે સાલ તરીકે આપણે કર નેજ લેખવી પડશે. અને છે કે, ચઠણના સમય દરમ્યાન જયદામન, ક્ષત્રપ પદેજ તેની વહેલામાં વહેલી સાલ પર ની છે જ્યારે ચપ્પણ- રહ્યો જણાય છે પણ કોઇકાળે ગાદીપતિ થવા પામ્યો ની કોઈ સાલ મળી આવી હોય તો તે ૪૬ ની છે. નથી, મતલબ કે ગાદીએ બેસતાં પહેલાં મરણ પામ્યા એટલે સાર એ થયો કે જે ચષ્ઠણની પછી રૂદ્રદામન હશે અને તેથી કરીને તેને પુત્ર રૂદ્રદામન જ પોતાના તુરત ગાદીએ બેઠા હોય તે પર અને ૪૬ વચ્ચેના દાદા ચપ્પણની પાછળ ગાદીએ બેઠે લાગે છે. એટલે છ વર્ષના અંતરમાં જ તેમ બનવા પામ્યું હોય. તે ઉપરમાં જણાવ્યા પ્રમાણે ચઠણને અંત ૪૯-૫માં સમયને સમભાગે વહેચી નાંખીએ તે ચશ્મણનો અંત થતાં રૂદ્રદામનના રાજ્યનો આરંભ થયાનું ગણવું રહે અને રૂદ્રદામનને પ્રારંભ ૪૯-૫૦ માં આપણે માનો તથા ક્ષત્રપ જયદમનનું મૃત્યુ પણ ચક્કાનું મૃત્યુ રહેશે. પરંતુ રૂદ્રદામન ગાદીએ ન આવ્યો હોય , જે સાલમાં નીપજ્યુ તેજ સાલમાં કે તેની પહેલાં ૪૬ થી ૫ વર્ષના અંતરમાં બીજો કોઈ પુરૂષ રાજ- નીપજયું હતું એમ ગણવું રહે; કેમકે જે એકાદ બે વર્ષનું કર્તા તરીકે આવ્યો હોય એમ પણ સંભવી શકે. પણ પણ અંતર તે બે બનાવ વચ્ચે રહેવા પામ્યું હતું, આપણે ઈતિહાસના અભ્યાસથી તથા સિક્કામાં કાત- તે જયદામન પોતે મહાક્ષત્રપ તરીકે અને તેટલા રાયેલ ક્ષત્રપ અને મહાક્ષત્રપ જેવા હેવાના અધિકાર સમય માટે રૂદ્રદામન પિતાને ક્ષત્રપ તરીકે ઓળખાવિશેની ગૌરવતાના ભેદથી જાણીએ છીએ કે (જુઓ વત જ; પણ જ્યારે તેમ બન્યું જ નથી, (અથવા ૫ ૩ ૫. ૧૬૪-૭૨) જે વ્યકિત પ્રથમ ક્ષત્રપ તેમ બન્યું હોય તો પણ તેવું સાબિત કરાવનાર કોઈ હેય છે તે જ્યારે મહાક્ષત્રપનું પદ ધારણ કરે છે સિક્કો હજુ સુધી મળી આવ્યો નથી. એટલા માટે ત્યારે તેને અધિકાર વિશેષ વિસ્તૃત થાય છે. આમાં તે સિક્કો ન મળે ત્યાં સુધી જે હકીકત સિદ્ધ થઈ કદામનને ક્ષત્રપ પદ લાગ્યું જ નથી. તેને તે એકદમ શકે છે તે જ માની રહે છે.) ત્યારે ઉપર પ્રમાણેને મહાક્ષત્રપને જ અધિકાર પ્રાપ્ત થયો છે, વળી પુ. ૩માં નિયમ બળવત્તર થતો જાય છે એમ માનવું જ રહ્યું. નહપાનું જીવન લખતાં જણાવી ગયા છીએ કે એટલે એક હકીકત હવે નિશ્ચિત થઈ કે ચઠણનું
જ્યાં સુધી અમુક વ્યક્તિ યુવરાજ પદે હોય છે ત્યાં મરણ ૪૯ માં ગણવું અને રૂદ્રદામનનું રાજ્ય ૪૯ થી સુધી તેને ક્ષત્રપ કહેવામાં આવે છે. પરંતુ સ્વતંત્ર હર = ૨૩ વર્ષનું ગણવું. અધિકારે આવતાં અથવા ગાદીપતિ તરીકે બિરાજતાં આટલું નક્કી કર્યા પછી પણ વિચારવાનું રહે. તેને મહાક્ષત્રપ કહેવામાં આવે છે, એટલે આ સિદ્ધાંત છે કે, ક્ષત્રપર્વશને આદિપુરૂષ ચક્કણ ગણાય કે તેને અનુસાર એવા ઠરાવ ઉપર આવવું રહે છે કે, ૨- પિતા ધમેતિક કે અન્ય કોઈ અત્યાર સુધી એવી દામને યુવરાજ પદવી ધારણ કરી લાગતી નથી પણ માન્યતા પ્રવર્તી રહી છે કે, નહપાણથી કે કદાચ તેની એકદમ ગાદીપતિ જ બની બેઠે લાગે છે. આ અનુમાન અગાઉથી તે શક ચાલતો આવ્યો છે, પણ તેમ બનવા એટલા ઉપરથી સત્ય ઠરે છે કે, ચઠણુને પુત્ર અને પામ્યું નથી તે આપણે સિદ્ધ કરી ગયા છીએ એટલે રૂદ્રદામનને પિતા, જેનું નામ જયદામાં જણાવાયું તેને પ્રશ્ન તે વિચારો રહે જ નથી. હવે ચશ્મણછે તેના કોઈ કઈ સિક્કા મળી આવે છે તે સર્વેમાં ને પિતાને વિચાર કરી લઈએ. તેને આદિ પુરૂષ તેને ક્ષત્રપ તરીકે જ ઓળખાવાય છે. એમાં ઠરાવવામાં પણ ઘણી મુશ્કેલીઓ આવે છે કેમકે ને
() કે. . ૨, ૫, ૧૭ પારિ. ૨૩. Jayadarnan લખે છે કે, on his coins Jayadaman uses the bears the title of Kshatrap oply=461344417 title Swami, Lord, in addition to Raja dod ક્ષત્રપને જ હો ધરાવે છે. [ને કે આગળ જતાં પાછું Kshatrapપતાના સિક્કા ઉપર રાજ, સાપ, ઉપરાંત પિતા