Prachin Bharat Varsh Bhag 04

SR No.: 034580
Original Sutra Author: N/A
Author: Tribhuvandas Laherchand Shah
Publisher: Jain Shwetambar Conference
Publication Year: 1938
Total Pages: 476
Language: Gujarati
Classification: Book_Gujarati
File Size: 59 MB

Page 175

પ્રથમ પરિચછેદ ] સાલવારી
૧૩૩ મૂર્તિ૬૭ રાજા કનિષ્કની સાથેની પણ તેજ પ્રદેશમાંથી પહેલો, તે બન્ને એકજ વંશના છે. એટલે સર્વ પરિમળી આવી છે. એટલે સાર એ થયો કે મથુરાના તથા સ્થિતિને વિચારમાં લેતાં, એકજ નિર્ણય કરે રહે છે તેની આસપાસના પ્રદેશ ઉપર કાફસીઝ બીજાને કે કડફ સીઝ બીજા પછી તુરતજ કનિષ્ક પહેલાનો અમલ શરૂ થઈ ગયો જ હતો. વળી કનિષ્ક રાજ્યાભિષેક થયો છે જોઈએ. સર્વ દલીલનો સાર પહેલાની ગાદિનું સ્થાન પણ તેજ પ્રદેશ છે. એટલે એ થયો કે કુશાન વંશના પ્રથમના બે સરદારને તે બેની વચ્ચે-કડફસીઝ બીજો અને કનિષ્ક પહેલો સમય નીચે પ્રમાણે ઠરાવો યોગ્ય છે. તે બેની વચ્ચે-સમયનું કોઈ અંતર સંભવિત નથી. (૧) કડસીઝ બીજાનું રાજ્ય ૩૨ વર્ષનું ગણતાં કેમકે સાધારણ રીતે એ નિયમ હોય છે કે (૧) ઇ. સ. ૭૧ થી ૧૦૩ સુધી અને (૨) કડકસીઝ એકજ પ્રદેશ ઉપર એકજ વંશી રાજાઓને રાજ્ય પહેલાનું રાજ્ય ૪૦ વર્ષનું ગણતાં ઈ. સ. ૩૧ થી અમલ હોય તે તે બેની વચ્ચે ( કારણ કે કડફ સીઝ ૭૧ સુધી૫૯. બીજાની અને કનિષ્કની એમ બન્નેની મૂર્તિઓ એકજ હવે બીજા વિભાગની વિચારણા કરીએઃ-કનિષ્ક ગામ-પ્રદેશમાંથી મળી આવી છે ) કાંઈ પણ સમયનું પહેલે; તેના નામના જે અનેક શિલાલેખમાં આંક અંતર હોઈ શકે નહીં, સિવાય કે તે બે રાજાની વચ્ચે સંખ્યા જણાવવામાં આવી છે તે માંહેના સારતેજ પ્રદેશમાં કોઈ નવીન પ્રકારની રાજ્યક્રાંતિ થવા નાથવાળામાં ૩, મથુરામાં ૯, માણિક્યાલમાં ૧૮, પામી હેય તેજ; પરંતુ તેમ બનવા પામ્યું હોય અને આરામાં ૪૧ની સાલના આંક કેતરાયેલા છે. એમ દેખાતું નથી; કેમકે જે કોઈ પ્રકારની રાજ્યક્રાંતિ જ્યારે વાસિકના શિલાલેખમાંના ઈસાપુરમાં ૨૪. થવા પામી હતી તે રાજતરંગિણિકાર પોતાના દેશ સાંચીમાં ૨૮ () અને મથુરામાં ૨૯ના આંક નજરે પુરતી કીકત તો જરૂર લખી કાઢત જ. એટલે પડે છે. એટલે કનિષ્કને લગતી મોટામાં મેટે આંક બહુ તે આપણે તેટલા સમય માટે ઈન્ટરરેગનમ૫૮ ૪૧ નો છે ત્યાંસુધી તે તેનું રાજ્ય લંબાયું હતું (Inter-regnum) અથવા અંધાધુની જેવું બન્યું એમ માની શકાય. પરંતુ વાસિષ્ક માટેની નાનામાં હેવાનું ફક્ત માની લેવું રહે. પરંતુ તેમ પણ બન્યું નાની સંખ્યા જે ૨૪ ની છે તેના લખાણમાં પણ હેવાના જ્યાં સુધી કોઈ પુરાવા આપણને ન જ મળે ત્યાં પોતે મહારાજાધિરાજને ઈદ્રકાબે ધારણ કરી લીધાનું સુધી તેની કલ્પના કરી લેવી તે પણ ધોરી માર્ગને જણાય છે. એટલે એમ માની શકાય છે કે, તેનું રાજ્ય ત્યાગ કરી અપવાદ માર્ગ ઉપર ઉતરી પડ્યા બરાબર કમમાંકમ ૨૪માં શરૂ થઈ ગયેલું હોવું જ જોઈએ; વળી ગણાશે. અથવા (૨) તે બેની વચ્ચે ત્યારેજ અંતર તેમના શકનો પ્રારંભ કનિષ્ક પહેલાથી જ થયા ગણાય હોઈ શકે કે તે બન્ને રાજાઓ ભિન્નભિન્ન વંશના છે. તેટલા માટે કનિષ્ક પહેલાના રાજ્યની અંદાજી સાલ હોય છતાંયે જે એકજ પ્રદેશ ઉપર હકુમત ભોગવનાર આપણે ૧ થી ૨૩ સુધીની ઠરાવવી રહે છે તથા ઉપરમાં થયા હોય તેજ. પરંતુ અંહી તો નિશંકપણે સિદ્ધ આરાના લેખની જે ૪૧ ની સાલ જણાવી છે, તે થયેલી જ બિના છે કે, કડફસીઝ બીજો અને કનિષ્ક કનિષ્ક બીજાની હોવાની કરાવવી પડશે. તેમજ વાસિષ્ઠને
(૫૭) આ ઉપરથી ચણણ પોતે, કુશનવંશી રાજાઓ સાથે (૫૯) J.I. H. 9. Vol. xii Prof.sten Konow જોડાયેલ હતો એમ રિદ્ધિ થયું. તે સમયે તેનો દરજજો શું pp. 29:–Kujula Kadphesis must have been ગણાતો હતો તે માટે આ ખંડમાં આગળ ઉપર ત્રીજા a young man in A, D. +5=જ, ઈં. હિ. કર્વે. પરિચ્છેદે જુઓ.
૫. ૧૨, Dો. સ્ટેન કોના પૃ. ૨૯-ઈ. સ. ૪૫માં કુજીલ (૫૮) આ શબ્દના અર્થ તથા તેવા બનાવ કડફીઝ યુવાવસ્થામાં હવે જોઈએ. (મારું ટીપણુકયારે બન્યા હતા તેનાં ધરાતે માટે આ પુસ્તક તેનો જન્મ તેમણે . સ. ૧પથી કાંઈક વહેલો ગણીને આ ૫, ૧૬ જુઓ
૫ની સાલ ગણી છે).