Page Text
________________
૧૧૦ ત્રણ સંવત્સરેની
[ અષ્ટમ ખંડ હવે બીજા અને ત્રીજા સંવત્સરના વચ્ચેના ગણે છે. એટલે કે સો ઝુમખાંમાં ૯૯ને ૩૬૬ દિવસના અંતરનો વિચાર કરીએ. ઉપરમાં કહી ગયા છીએ લખે છે ને ૧૦મું ૩૬૫ દિવસનુંજ લખે છે. આમ કે વિક્રમ સંવત્સરની આદિ ખરી રીતે, ઇસ્વી અનેકવિધ પ્રયોગો કરીને, બંને ગણત્રીવાળાઓ દેખીતી સનની આદિ કરતાં ૫૬ વર્ષને બદલે એક રીતે ભલે કાંઈક અંશે ભિન્ન પડતા દેખાય છે, છતાં વર્ષે થઈ છે. વળી તેના ટીપ્પણમાં જણાવ્યું છે તત્વ જોતાં અમુક વર્ષે-કહે કે દરેક પાંચ પાંચ વર્ષકે ઈસવીના શકની આદિ ઈસુ દેવના જન્મ પછી તેઓ લગભગ એવા તે નિકટ આવી જાય છે કે ચોથા વરસે એટલે કે ત્રીજા અને ચોથા વર્ષની બંને વચ્ચેની ભિન્નતા નષ્ટ થઈ જઈને બંને વચ્ચે વચ્ચેના સમયે થઈ છે. આ બે સત્ર આપણી પાસે કેમ જાણે ઐક્યતા-સામ્યતાજ મંડાણ ૨ પાયારૂપે રજુ થયાં છે. તે ઉપર વિચાર કરીને તેની ન હોય, તેવું જણાયા કરે છે. કહેવાની મતલબ તારિખના નિર્ણય ઉપર આવવાનું કામ હવે આપણે એ છે કે, ઈસ્વીસનના શકના આરંભન દિવસ કરવું રહે છે.
હાલ જે જાન્યુઆરીની પહેલી તારિખે ગણાય છે: | વિક્રમ સંવત્સરનું દરેક વર્ષ આપણે જાણીએ અને તેનો દિવસ, વર્તમાનકાળે જેમ વિક્રમાર્કના ત્રીજા છીએ કે ચંદ્રની ગતિ પ્રમાણે ૩૫૪ દિવસ અને ઉપર માસમાં (પૌષમાં આવે છે, તેમ પ્રાચીન સમયે પણ કેટલીક ઘડીના માપનું ગણાય છે. જ્યારે ઈસ્વીસનનું તેજ (પણ) માસમાં આવતા હતા. એટલે કે વિકમાર્ક વર્ષ સૂર્યની ગતિ પ્રમાણે ૩૬૫ દિવસ ઉપર કેટલીક સંવતનો આરંભ, વર્તમાન કાળની માફક ઓકટોબર પડીને માપનું ગણાય છે. આ પ્રમાણે એક જ વર્ષમાં, ની પંદરમી તારીખથી નવેંબરની પંદરમી સુધીમાંજ બંનેના વર્ષમાળના સમયમાં લગભગ અગિયાર દિવસનો પ્રાચીન કાળમાં પણ થતું હતું. હવે સાબિત થયું તફાવત પડી જાય છે. તે તફાવત વિમાની કાળ- કહેવાશે કે વિક્રમાર્કનો આરંભ પ્રતિવર્ષે ઓકટોબરગણનામાં પાંચ પાંચ વર્ષે બે અધિક માસ ઉમેરીને નવેમ્બરમાં જ થતો અને ઈસવીના શકનો પ્રારંભ તથા અમુક વર્ષના અંતરે એક માશનો ક્ષય કરીને જાન્યુઆરીમાં જ થતો; જેથી બનેના આરંભ વચ્ચેનું એટલે કે અગિયાર માસનું એક વર્ષ ગણીને-બધો અંતર અઢીથી ત્રણ માળનું જ ગણી શકાશે. તે ફેર કાપી નાખવામાં આવે છે. તેમ કરીને તેને સૂર્યની હિસાબે, કનિંગહામ સાહેબને જે મત ઉપરમાં ટાંકો ગતિ પ્રમાણે ગણુતાં વર્ષોની કાળગણનાની સમીપે છે કે, બને સંવત્સર વચ્ચેનું અંતર ૫૬ વર્ષ છે લાવી મૂકે છે. જ્યારે સૂર્યની ગતિ પ્રમાણે કાળમાન તે ટ ઠરશે પણ તેને બદલે ૫૬ વર્ષ (૫૬ ગણુવાતા ઈસ્વીસનમાં, ચાર ચાર વર્ષે એક લીપ વર્ષ અને ર થી ત્રણ માસનું) અથવા બહુત ૫૭ (Leap) વર્ષ લેખી તેમાં ૩૬૬ દિવસ ગણે છે. વર્ષનું તે હતું એમ કહેવું પડશે; સિવાય કે ઈસ્વીસનને ઉપરાંત ચારસો વર્ષના કાળમાં, આવાં ચાર ચાર વર્ષનાં પ્રારંભ કાળ, વર્તમાનમાં જે જાન્યુઆરીની પહેલી સે ઝુમખાંએને જે કાળ આવે, તેમાંને છેલ્લો ગુણક, તારીખથી ગણાય છે, તેને બદલે અન્યથા ગણાતા જે શતાબ્દિને આવે છે તે વર્ષમાં પાછા ૩૬૫ દિવસ જ હોય ૭૦. આ બાબતમાં કેવી સ્થિતિ છે તે વિશે આપણે
(૬૮) એમ કાંઈક યાદ આવે છે કે, ઈસવીસનની ગણ (૧૮) કાઈ કહેશે કે ૫૬ બરાબર જ છે, ખેટું નથી; ત્રીમાં પણ પ્રાચીન સમયે કેલેન્ડર માસ તરીકે જે ગણના કારણ કે પ૭ પહેલાં ત્રણ મહિને વિક્રમ સંવત્સરને પ્રારંભ કરતી હતી તેમાં મધ્યકાલીન સમયે ફેરફાર કરવામાં આવે થયો છે એટલે પા ને ફેર રહ્યો. પણ તેમ સમજનાર છે. છતાંયે એક વર્ષની જે ૩૬૫ દિવસની ગણત્રી અત્યારે ભૂલી જાય છે કે વિક્રમ સંવત ઓકટોબરમાં શરૂ થયો છે અને છે તેમાં તો ફેર નથી જ પડત. આવી ધારણાથી જ મેં તે બાદ ત્રણ મહિને જાન્યુઆરી આવે છે. એટલે કે ત્રણ માસ અહીં વિવેચન કર્યું છે. બાકી વિશેષ પ્રકાશ તે તે વિષયના ૫૬ કે ૫૭ માં ઉમેરવા જોઈએ, નહીં કે બાદ કરવા જોઈએ, જે જ્ઞાતા હોય તે પાડશે એવી વિનંતિ છે,
(૭૦ પરની ટી, નં. ૧૮ જુઓ,
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara, Surat
www.umaragyanbhandar.com
| SR No. | 034580 |
| Book Title | Prachin Bharat Varsh Bhag 04 |
| Original Sutra Author | N/A |
| Author | Tribhuvandas Laherchand Shah |
| Publisher | Jain Shwetambar Conference |
| Publication Year | 1938 |
| Total Pages | 476 |
| Language | Gujarati |
| Classification | Book_Gujarati |
| File Size | 59 MB |