Prachin Bharat Varsh Bhag 04

SR No.: 034580
Original Sutra Author: N/A
Author: Tribhuvandas Laherchand Shah
Publisher: Jain Shwetambar Conference
Publication Year: 1938
Total Pages: 476
Language: Gujarati
Classification: Book_Gujarati
File Size: 59 MB

Page 149

દ્વિતીય પરિછેદ ]
'ઉત્તમતા વિશે
૧૦૭
નોંધમાં ક્યાંય લેવાઈ નથી. બાકી બદ્ધ ગ્રંથમાં તથા રાજકીય હેતુસર થયેલી દેખાય છે, જ્યારે કેટલાકને અન્ય દંતકથાઓનાં વર્ણનમાં તે તે વારંવાર વપરાતો કેવળ ધાર્મિક કારણે થયેલી દીસે છે. રાજકીય રહ્યો દેખાય પણ છે.
અગત્યતા એટલા માટે કહેવી પડે છે કે તેના ઉત્પાઅત્ર તો આપણે ભિન્ન ભિન્ન સંવત્સરાની છે એટલે રાણી બળથીના પાત્ર ગમતીપુત્ર શાત ઉત્તમતા જ વિચારવાની છે એક સિદ્ધાંત એ છે કે કરણીએ–શક પ્રજા ઉપર પોતે મેળવેલી જી કાર્ય અને કારણને હમેશાં પરસ્પર નીકટ સંબંધ ઉત્સવ અને ખુશાલી નિમિત્તે તે પ્રવર્તાવ્યો હોવાનું હોય છે. એટલે કોઈ સંવત્સરની ઉત્તમતા સિદ્ધ કેટલાકોએ માની લીધું છે, જ્યારે કેટલાકનું એમ કરવા માટે, તેના ઉદ્દભવનું કારણ અથવા તેની પણ માનવું થાય છે કે, તે ગૌતમીપુત્રે ઉપરની છત ઉત્પાદક વ્યક્તિના મનભાવ આદિ સંયોગો વિશે મેળવ્યા બાદ પોતાની રાજગાદી ફેરવીને પાછી આપણે વિચાર કરવો જ રહે.
પૈઠણનગરે જે લાવી મૂકી હતી૫૯ તેની ખુશાલીમાં ઉપર દર્શાવેલા આઠ સંવત્સારામાંના, મહાવીર તે શકની પ્રવૃત્તિ આદરી હતી. આ પ્રમાણે બે રાજઅને બૌદ્ધ સંવતો, તે તે ધર્મના પ્રવર્તકેનાં નિર્વાણ- કીય બનાવને તેના ઉત્પાદન-નિમિત્ત કારણુ-તરીકે મુક્તિ પ્રસંગને આશ્રયીને પ્રવર્તાવાયા છે. એટલે તેમની રજુ કરાય છે. પણ તે બન્ને બનાવે માત્ર કલ્પિત ઉત્તમતા વિશે સહેજ પણ વિચાર દર્શાવે છે તે ઉભા કરવામાં આવ્યા છે તે આપણે તેનું વર્ણન પ્રયત્ન સેવ તે નાના મોંએ મોટી વાતો કરવા કરતાં સાબિત કરી આપીશું. એટલે અને તે ઉપર જેવું સાહસજ ગણાય, માટે તે મૂકી દઈશું. તેમ વિશેષ લંબાણથી વિવેચન કરવાની જરૂર નથી. ઉપરાંત માલવ સંવતના નામે ઓળખાતા જે શકનું નામ કેટલાકનું માનવું એમ થાય છે કે, તે શકનું ઉત્પાદન આપણે અત્ર દાખલ કર્યું છે તે તો માત્ર અનુસંગિક કારણ કેવળ ધાર્મિક બિંદુ જ રજુ કરનારું છે. પરંતુ પ્રસંગને લીધેજ બનવા પામ્યું છે. નહીં તે તેનું નામ ધાર્મિક કારણુના અંતરમાં ઉતરવાનું આપણે નિષ્પયોપણુ આપણે ગણવાની જરૂર નહોતી, કેમકે આ જન ગણીએ છીએ એટલે તે છેડી દઈશું; છતાં પુસ્તકના આલેખન સમયથી તે ઘણજ પર છે. તે એટલું જરૂર જણાવી શકીશું કે તે કથનમાં અર્ધ સિવાય બાકી રહ્યા પાંચ. તેમાંનો એક જેને શક સત્ય ૧૦ જેવું છે ખરું. તેટલા માટે તેનું નામ બાદ કરતાં ( દક્ષિણ હિંદનો) શાલિવાહનY૭ તરીકે ઓળખાવાય બાકી ચાર સંવતે વિચારવાના રહે છે. તેમની ઉત્પછે તેની ઉત્પત્તિ તથા તેને લગતે ઈતિહાસ ભલે રિનાં કારણો તપાસતાં તે દરેકની સાથે ખુશાલીને પ્રસંગ આપણે પુ.૫ માં વર્ણવવાને છે છતાં તે સંવત જોડાયેલાજ'માલૂમ પડે છે. પછી ફાવે તે તે ખુશાપરત્વે અને જે જણાવવું જરૂરી છે તે જરૂર કહી લીને પ્રસંગ, રાજ્યની કે રાજ્યકર્તાના વંશની આદિ શકાય તેમ છે. તેની અગત્યતા કેટલાક વિદ્વાનોને સાથે સંબંધ ધરાવતો હોય કે પછી કોઈ મહત્વતાભર્યું
(૫૭) આ શબ્દપ્રયોગ વ્યાજબી છે કે કેમ તેની ધરાવે છે. ” ચર્ચા તે રાજાનું વર્ણન કરતી વખતે પ. ૫ માં કરવાનું છે. નાસિકના શિલાલેખમાં ૫ણું રાણું બળીએ ઉપરના
(૫૮) જ, બે. બ્ર. જે. એસે. પુ. ૯. પૃ. ૧૪૫ મુદ્દાવાળું જ લખાણ કેતરાવ્યું છે. 3. ભાઉ દાજી લખે છે–Gautamiputra, the son of (૫૯) જ, બે. બ્ર. જે. એ. સે. ૧૯૨૮ નવી આવૃત્તિ Padmavi and king of Dakshinapath or the . ૩, મિ. બપ્લેને આ લેખ છે તેમાં આ બાબત Deccan boasts of having destroyed the Sak- ઉપર બહુ ભાર મુકયાનું જણાય છે. es,Yavnas,Pahlavas,etc. ૫દમાવીના પુત્ર અને દક્ષિણ- (૧૦) જુઓ નીચેની ટી. ન. ૧૨ ૫ય અથવા દક્ષિણ હિંદ)ના સ્વામી ગૌતમી પુત્ર શક, યવન, (૬૧) આ ચારે સંવતસરના પ્રવર્તકોને શું શું કારણે પહદવાણ વિ. પ્રજાને સંહાર કર્યા માટે અભિમાન મળ્યાં હતાં તેનાં વર્ણન માટે તે પ્રત્યેકનાં પત્તાંત જુઓ,
Shree Sudharmaswami Gyanbhandar-Umara Surat