________________ ભૂમિકા ઇચ્છાગ શાસ્ત્રગ અને સામર્થ્યોગ ઈચ્છાગનું સ્વરૂપ પ્રતિપાદન કરવા માટે કહે છે– कर्तुमिच्छोः श्रुतार्थस्य, ज्ञानिनोऽपि प्रमादतः / विकलो धर्मयोगो यः, स इच्छायोग उच्यते // 3 // ઇચ્છક કૃતજ્ઞ જ્ઞાનિને, પણ પ્રમાદ પસાય; વિકલ જે ધર્મરોગ તે, ઈચ્છાગ કથાય. 3. અર્થ –ધર્મ કરવાને ઇચ્છતા, અને આગમ-અર્થ જેણે શ્રવણ કર્યો છે એવા (કૃતાર્થ) જ્ઞાનીનો પણ, પ્રમાદને લીધે જે વિકલ–અસંપૂર્ણ ધર્મગ, તે ઈચ્છાગ કહેવાય છે. વિવેચન અહીં ઈચ્છાગનું સ્વરૂપ સ્પષ્ટપણે કહ્યું છે. જ્યાં ધર્મ કર્તવ્ય કરવાની સાચી અંતરંગ કૃત્તિ-સ્તુમિરો –કરવાના ઈચ્છુ-ઈચ્છક, તેવા પ્રકારના ક્ષપશમ ભાવથી નિર્ભાજપણે જનિર્દભપણે જ કરવાને ઇચ્છતા એવા કોઈને. આને જ વિશેષણ આપે છે. આ ચિક૬ધર્મ કરવાની ઈચ્છાવાળે કે વિશિષ્ટ હોય? તે કે તાર્થ –મૃતાર્થ, એટલે જેણે અર્થ-આગમ શ્રત કર્યું છે, શ્રવણ કર્યું છે એવો. કારણકે અર્થ શબ્દને અર્થ આગમ વચન છે, તે અને ત” આનાવડે કરીને તવ અર્થાય છે, શોધાય છે, એટલા માટે. આ મૃતાર્થ_શ્રુતજ્ઞાની પણ કદાચિત અજ્ઞાની જ હેય-ક્ષયોપશમના વિચિત્રપણાને લીધે. એટલા માટે કહ્યું - જ્ઞાનનોડજિ-જ્ઞાનીને પણ, અનુષ્ઠાન કરવા યોગ્ય–આચરવા યોગ્ય તત્ત્વાર્થપરમાર્થ જેણે જાણેલ છે, સમજેલ છે એવા જ્ઞાનીને પણ. એવા પ્રકારને હેતાં પણ શું? તો કે કમાવતઃ–પ્રમાદને લીધે, વિકથા આદિ પ્રમાદે કરીને, વિરા-વિકલ, કાળ વગેરે વિકલતાને આથી વિકલ–અસંપૂર્ણ, ધર્મચકા –ધર્મગ, ધર્મવ્યાપાર, -જે, વંદન આદિ વિષયી, રૂછાયોા ઉચત્તે તે “ઇચ્છાગ કહેવાય છે અને આનું ઈચ્છાપ્રધાનપણું તેવા પ્રકારે અકાલ આદિમાં પણ કરવા થકી છે. આ ઇચ્છાગ-શાસ્ત્રોગ-સામર્થ્યોગને વિષય એટલે બધે રસપ્રદ બધપ્રદ છે કે શ્રી હરિભદ્રાચાર્યજીએ પાસે આ અંગેના આ નવ શ્લેક પોતાની આ યોગદષ્ટિસમુરચય પછીની સંભવતી ઉત્તર કતિ-ભગવદ્ભક્તિનું અદભુત રહસ્ય પ્રકાશતી અમર કૃતિ “લલિત વિસ્તરામાં અવતાર્યા છે. જુઓ–આ લેખક વિવેચકે કરેલા ચિહેમવિધિની ટીકા નામક વિવેચન સમેત પ્રસિદ્ધ થયેલ આ શ્રી હરિભદ્રાચાર્યજીના અમર કીર્તિ કલશ સમો ભક્તિયોગનો અપૂર્વ ગ્રંથ લલિતવિસ્તા,
