________________
તત્ત્વાર્થાધિગમ સૂત્ર ભાગ - ૨
અધ્યાય : ૯, સૂત્ર-૧૫
૨૮૯
સૂત્ર(૯-૧૫) પ્રયોજન :- ચારિત્રમહોનીય કર્મના ઉદયે કેટલા પરીષહો હોય ? તે
--
જણાવે છે.
चारित्रमोहे नाग्न्याऽरति स्त्री निषधाऽऽक्रोश
याचना सत्कारपुरस्काराः
ચારિત્રમોહે નાખ્યાઽરતિ-સ્ત્રી-નિષદ્યાઽક્રોશ
યાચના
સત્કારપુરસ્કારાઃ
ચારિત્રમોહે નાન્ય અરતિ સ્ત્રી નિષઘા
-
-
૯-૧૫
આક્રોશ યાચના સત્કાર પુરસ્કારાઃ
શબ્દાર્થ:- દરેક શબ્દ પરીષહનું નામ સૂચવે છે.
=
સૂત્રાર્થ ઃ- નાગ્ય, અરતિ, સ્ત્રી, નિષદ્યા, આક્રોશ, યાચના અને સત્કારપુરસ્કાર (કુલ સાત પરીષહો) ચારિત્ર મહોનીયના ઉદયથી હોય છે.
૯-૧૫
ભાવાર્થ:- જૈન શાસ્ત્રોમાં ચારિત્ર મોહનીય કર્મના ૧૬ કષાય અને ૯ નોકષાય એમ કુલ ૨૫ ભેદ છે. સૂત્રમાં જણાવેલા સાત પરીષહો નીચે મુજબ કર્મોના ઉદયથી આવે છે.
(૧) નાખ્ય પરીષહ :- જુગુપ્સા મોહનીયના ઉદયથી આવે છે. કારણકે સંપૂર્ણ નગ્નતા, અલ્પમૂલ્યવસ્ત્ર કે જીર્ણવસ્ત્રને ધારણ કરવામાં જુગુપ્સા થતી હોય છે, એટલે કે તિરસ્કાર-અણગમો થતો હોય છે.
(૨) અરિત પરીષહ :- અતિ મોહનીયના ઉદયથી આવે છે. સંયમી જીવનમાં આહારની, પાણીની, વસ્ત્રોની, વસતિની વગેરે અનેક પ્રકારની પ્રતિકુળતાઓ આવે છે. તે વખતે સંયમમાં અપ્રીતિભાવ થવાનો સંભવ છે.
(૩) સ્ત્રી પરીષહ :- પુરૂષવેદ મોહનીયના ઉદયથી આવે છે. કામવાસના તથા તેવા પ્રકારની બુદ્ધિથી સ્ત્રીના અંગોપાંગનું નિરીક્ષણ કરવાનું કામ પરૂષવેદના ઉદયથી થાય છે.
(૪) નિષદ્યા પરીષહ :- ભય મોહનીયના ઉદયથી આવે છે. ઉપાશ્રયની અંદર-બહાર, ચૌટામાં અને સ્મશાન આદિ સ્થાનોમાં સંયમની સાધના કરતાં કરતાં દુષ્ટ મનુષ્યો અને ભૂતપ્રેતાદિ તરફથી ભયો પ્રગટ થાય છે. તેથી ચિત્ત ભયભીત રહે છે.
