________________ * ભૂખ-તરસ, ઠંડી-ગરમી, ડાંસ-મચ્છર વગેરે ઉપસર્ગોને અનિચ્છાએ સહન કરનારા અને અનિચ્છાએ બ્રહ્મચર્યનું પાલન કરનારા જીવો વાણવ્યંતર નામના દેવલોકમાં જાય છે. * હિંસા કરવાથી, અસત્યભાષણ કરવાથી અને શ્રમણ ભગવંતોને નિષ્કારણ અનેષણીય દ્રવ્ય વહોરાવવાથી જીવો અલ્પ આયુષ્ય કર્મ બાંધે છે. જ્યારે હિંસા અને અસત્યના ત્યાગથી તથા સાધુ ભગવંતોને એષણીય દ્રવ્ય વહોરાવવાથી જીવ દીર્ધાયુષ્ય બાંધે છે. # સમગ્ર વિશ્વનો આધાર કયો ? આ પ્રશ્નના ઉત્તરમાં પરમાત્મા કહે છે કે, આકાશના આધારે વાયુ, વાયુના આધારે સમુદ્ર, સમુદ્રના આધારે પૃથ્વી અને પૃથ્વીના આધારે સમસ્ત ત્રસ અને સ્થાવર જીવો રહેલા છે. લોકનો આવો આધાર-આધેય ભાવ છે. # તિર્જી લોકની મધ્યમાં રહેલા જંબુદ્વીપમાં પૂર્વ-પશ્ચિમ સમુદ્રને પામનારી કુલ ચૌદ લાખ છપ્પન હજાર નદીઓ છે. * જઘન્યથી એક સમય અને ઉત્કૃષ્ટથી સળંગ આઠ સમય સુધી આત્માઓ મોક્ષે જતાં હોય છે. તે પછી અવશ્ય આંતરું પડે છે. # જઘન્યથી એક સમયનું અને ઉત્કૃષ્ટથી છ મહિનાનું આંતરુ પડ્યા પછી કોઈક આત્મા અવશ્ય મોક્ષે જાય છે. * શિષ્યગણને સૂત્ર અને અર્થની વાચના આપવામાં ખેદ નહિ પામનારા અને સંયમ પાલનમાં સહાય કરનારા આચાર્ય અને ઉપાધ્યાય એક-બે કે ત્રણ ભવમાં અવશ્ય મુક્તિને પ્રાપ્ત કરે છે. # પરમાત્મા મહાવીરદેવના પૂર્વાવસ્થાના પિતા ઋષભદત્ત બ્રાહ્મણ અને માતા દેવાનંદા બ્રાહ્મણકુંડ ગામમાં રહેનારાં હતાં. જે શ્રમણોપાસક હતાં, જીવ-અજીવ-પુણ્ય-પાપ આદિને સ્વીકારનારાં હતાં અને આત્મલક્ષી જીવન જીવનારાં હતાં અર્થાત્ તેઓ ધર્મથી શ્રી પાર્શ્વનાથ પરમાત્માના શાસનના શ્રાવક-શ્રાવિકા હતાં. વિશ્વની દરેક જ્ઞાનશાખાનો બોધ આપતા આ આગમને વધુ જાણવા સંયમ જીવન, યોગ્યતા અને યોગોઠહન આવશ્યક છે. ભગવતતી સૂત્ર-૪ || 43
