________________ જીતકલ્પ સૂત્ર શ્રીજીતકલ્પસૂત્રના કર્તા યુગપ્રધાન આ શ્રી જિનભ-દ્રગણિ ક્ષમાશ્રમણ છે. પ્રાયશ્ચિત્તના અધિકારને વર્ણવતી 103 ગાથા ઉપર તેઓશ્રીએ સ્વયં 2606 શ્લોક પ્રમાણ ભાષ્યની રચના પણ કરેલી છે. પૂ.આ.શ્રી સિદ્ધસેનસૂરિએ રચેલી ચૂર્ણિ પણ વિસ્તૃત છે તો આ શ્રી. તિલકાચાર્યજીએ વૃત્તિ રચી છે. તે ઉપરાંત ટીકા, ટિપ્પણક, વિવરણ આદિ અનેક સાહિત્ય આ છેદ સૂત્ર ઉપર રચાયેલું છે. યતિજીતકલ્પ અને શ્રાદ્ધજીતકલ્પ ગ્રંથનો મૂળ આધાર આ જ છેદસૂત્ર છે. પૂર્વકાળમાં છ છેદસૂત્રોમાં પંચકલ્પસૂત્રનો સમાવેશ થતો હતો. જેનાં ભાષ્ય અને ચૂર્ણિ ઉપલબ્ધ હોવા છતાં મૂળસૂત્રનો ઉચ્છેદ થયો. તેથી પૂર્વાચાર્યોએ તેના સ્થાને જીતકલ્પનો સમાવેશ કર્યો છે. પ્રાયશ્ચિત્ત આપવાની વિધિને વ્યવહાર કહેવાય છે. આગમ સંબંધી વ્યવહારનો વિચ્છેદ થતાં જીત સંબંધી વ્યવહારની શરૂઆત થઈ. જે આજે પણ ચાલુ છે અને ભવિષ્યમાં પણ ચાલશે. સુવિદિત ગીતાર્થ ગુરુભગવંતે શાસ્ત્રસાપેક્ષ જે વ્યવહાર દર્શાવ્યા હોય તે જીતવ્યવહાર કહેવાય છે. તે જીતવ્યવહારનું વર્ણન હોવાથી આગમનું જીતકલ્પસૂત્ર નામ સાર્થક છે. સાધુ - સાધ્વીજી ભગવંતોનાં સંયમજીવનને લગતા દોષોનું પ્રાયશ્ચિત્ત આમાં દર્શાવ્યું છે. આ આગમમાં સંયમજીવનની નિર્મળતા બની રહે, એ જ ભાવના ગ્રંથકારમહર્ષિની મનો-ભૂમિ પર જોવા મળે છે. ૧૭ના આગમની ઓળખ
