________________
સત્યને માર્ગે મુક્તિની યાત્રા : સત્ય કે સ્વપ્ન
શાસ્ત્રગ્રંથો કે પુસ્તકોના વાચન માત્રથી સત્યને પામી શકાતું નથી. તેને માટે તો નિજ જીવનને સત્યની પ્રયોગશાળા બનાવવી પડે.
પુસ્તકોનાં વાચન કે પ્રવચનોના શ્રવણથી સત્ય વિશે જાણી શકાય છે. પણ એ સત્યનું જાણવું નથી, તેનાથી સત્ય જાણી શકાતું નથી. આ સંસારમાં સત્ય વિશે જાણનારા અસંખ્ય લોકો છે, પરંતુ સત્ય જાણનારા બહુ જ થોડા લોકો છે.
સત્યની દિશામાં લાખો શાસ્ત્રગ્રંથોનું એટલું મૂલ્ય નથી જેટલું વ્યક્તિએ પોતે જાતે ઉઠાવેલા માત્ર એક કદમનું, ભલે સત્યનો પંથે ઘણો લાંબો છે. પરંતુ એક એક પગલું પણ સતત ચાલ્યા કરવાથી ગમે તેટલો લાંબો પંથ કપાઈ જાય છે. માટે સત્ય એ અનુભવ, અભ્યાસ કે અનુભૂતિનો વિષય છે.
સત્યનો રસ્તો સીધો છે. અસત્યનો રસ્તો વાંકોચૂકો છે. અસત્ય પકડાઈ જાય માટે આડુંઅવળું બોલવું પડે. એક જૂઠ છૂપાવવા હજાર જૂઠ બોલવા પડે વળી, સત્યને યાદ રાખવાની પણ જરૂર નથી તે સહજતાથી નીકળશે. સત્યને પ્રચારની કે વાચાળતાની પણ જરૂર નથી. તેની કૃતિ સ્વયં પ્રગટ થશે. એક જૂઠાથી જીવનમાં અસત્યની એક શૃંખલા સર્જાઈ જાય અને તે લાંબો સમય ચાલે. જૂઠી વ્યક્તિ માટે તે જૂઠ જીવનમાં બોજો બની જાય અને એક વખત એવો આવે કે તેનો બોજો-ભાર ઉંચકવા તે અસમર્થ બની જાય. જ્યારે સત્યની યાત્રા સરળ છે. માટે જ સત્યના પુરસ્કર્તા ભગવાન મહાવીર, બુદ્ધ કે ગાંધીનું જીવન બોજામુક્ત, તનાવમુક્ત, હળવાશભર્યું અને સરળ હતું.
ચિંતક ઓશો કહે છે કે સામાન્ય રીતે જે જીવનને આપણે સત્ય સમજીએ છીએ, તે જીવન સત્ય નથી અને જ્યાં સુધી આપણે આ જીવનને સત્ય સમજી ચાલ્યા કરીશું ત્યાં સુધી ખરેખર જે સત્ય છે તે દિશા તરફ આપણી નજર પણ જશે નહીં.
ન ૬૮ -
અમૃત ધારા
