________________
આદર્શ ગૃહસ્થાશ્રમ “વર્ણવ્યવસ્થા જાતિગત નથી પણ કર્મગત છે. કર્મથી જ મનુષ્ય બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય અને શુદ્ર તરીકે ઓળખાય છે.”
न जच्चा वसलो होति, न जच्चा होति ब्रह्मणो। कम्मणा वसलो होति कम्मुणा होति ब्रह्मणो ॥
ૌદ્ધ દ્રય, પુનિત, સૂત્ર ૬. “ જાતિથી મનુષ્ય હલકા વર્ણનો ગણતા નથી, પરંતુ કર્મથી જ ઉચ્ચ કે નીચ ગણાય છે.” પ્રજાવર્ગનું પૂર્વાચિત્ર
મનુષ્યજાતિ જ્યાં સુધી આવી રીતે સમાજમાં પરિણત થઈ નહોતી ત્યાં સુધી તે કેવી સ્થિતિમાં હતી તેને ઉલ્લેખ પ્રાચીન જૈન શાસ્ત્રોના ઈતિહાસમાંથી મળી આવે છેઃ “ઘણું ઘણું વર્ષો પહેલાં
જ્યારે મનુષ્યવર્ગ તદ્દન અજ્ઞાન હતો, પોતાની જાતને સંબંધ ધરાવતા નિયમોનું તેને ભાન સુદ્ધાં નહતું, શરીરનિર્વાહનાં ઉપયોગી સાધના જ્ઞાનથી પણ તે વંચિત હતા, ત્યારની આ વાત છે.”
આ આખા વિશ્વમાં પ્રાણજીવન સાથે સંબંધ ધરાવતા નિયમો બે પ્રકારના હોય છે -(૧) આકસ્મિક નિયમો અને (૨) કર્તવ્ય નિયમે.
આકસ્મિક નિયમોમાં વિધિનિષેધ હેતાં નથી. કારણ કે તેનું સંચાલન માનવપુષાર્થથી પર રહેલી સત્તાને અધીન હોય છે. આને કાઈ પ્રારબ્ધ, કેાઈ કુદરત, તો કોઈ કર્મ તરીકે કલ્પે છે. પરંતુ બીજા નિયમે જેમને આપણે કર્તવ્યનિયમો તરીકે ઓળખીએ છીએ તેમાં મોટે ભાગે પુરુષાર્થનું જ સ્થાન હોય છે, તેથી જેટલે અંશે પુરુષાર્થમાં સંગીનતા આવે તેટલે અંશે જીવનયાત્રાને સરળતાપૂર્વક નિર્વાહ થાય અને જીવનઉદ્દેશ પણ સફળ થઈ શકે.
જીવનયાત્રાના નિયમોમાં શરીર, મન અને આત્માને લગતા નિયમનો પણ સમાવેશ થાય છે.
