________________
સંવત ૧૯૫૭ : દેશકાળની પૃષ્ઠભૂમિ
આજથી સિત્તેર વર્ષ પહેલાંના સમય એટલે ભારતમાં અંગ્રેજી રાજ્યના કાળ. એ વખતે છપ્પનિયા દુકાળની અણુધારેલી પરિસ્થિતિમાંથી પસાર થઈને લેાકેા શાન્તિને ક્રમ ખેંચતા હતા. ભારતનાં અન્ય દેશી રાજ્યેાની જેમ ત્યારે કાઠિયાવાડ-સૈારાષ્ટ્રમાં નાનાં નાનાં સંખ્યાબંધ રાજ્યા હતાં. એ બધાં બ્રિટિશ શાસનની કૃપા ઉપર નિર રહેતાં અને તેના ઇશારા પર નાચતાં. નાનાં નાનાં દેશી રાજ્યેાની પ્રજા માટા ભાગે રાજાને આધીન રહેતી હાઈ નારિક જીવન રાજાના મનસ્વી મિજાજ મુજબ ચાલતુ. ધાર્મિક કે સામાજિક જીવન પણ રાજ્યને ખાધાકારક ન અને ત્યાં સુધી અને તેટલું જ પાંગરી શકતું. રાષ્ટ્રીય અને રાજકીય જીવન, દેશમાં સ્વાતંત્ર્યની હવા સહેજ વહેતી થવા છતાં, હજુ તા રાજસત્તા સામે માથું ઊંચકી શકે તેવું ન હતુ. આવા રાજકીય, સામાજિક, ધાર્મિક, ગુલામીના વાતાવરણમાં ઊછરતાં ઊછરતાં તે કાળે જે યુગપુરુષા કે સંતપુરુષો વિદ્યમાન હતા તેઓની એક યા ખીજા પ્રકારની ધાર્મિક ભાવના તે કાળના માનવજીવન પર અસર કર્યા કરતી હતી.
આવા ધનાયકાના સૌંપ્રદાયે ભારતમાં ઠેરઠેર હતા કે જે પેાતાની શ્રેષ્ઠતા અને પ્રાચીનતાને દાવા કર્યા કરતા. ભારતમાં ચાલતી આવેલી આ, બૌદ્ધ, જૈનની ભિન્ન ભિન્ન પરંપરાઓમાંથી ગુજરાત-સારાષ્ટ્રમાં ત્યારે જોઈએ તે જૈનેતરામાં શૈવ, વૈષ્ણવ, વલ્લભ, રામાનુજ વગરે:સંપ્રદાયેા હતા તેમ જ જૈનેામાં પણ દિગંબર, શ્વેતાંબર મૂર્તિપૂજક, શ્વેતાંબર સ્થાનકવાસી તથા શ્વેતાંખર તેરાપથી વગેરે સંપ્રઢાયા હતા. તેમાંયે ગચ્છ-મત-સંઘ-સંઘાડાના અનેક ભેદે હતા. આ બધા ઠીક ઠીક સમયથી ચાલ્યા આવતા હતા, જે જોઈને સત્તરમી સદીમાં આત્મજ્ઞ શ્રી આનંદઘનજીએ સચાટપણે આંગળી ચીંધી હતી
