________________
સંત-શિષ્યની જીવનસરિતા નાને નાગર ” એ સંકેત ગોઠવાયો. રળિયાતબાઈને નંદન તે મેટે નાગર.”
રળિયાતબાઈ અને સાંકળીબાઈ બને ખૂબ ઠરેલાં, સંસ્કારી અને ધાર્મિક વૃત્તિવાળાં હતાં. આથી દરેક પ્રસંગે તેઓ બંને સાથે હળીમળીને રહેતાં અને પાડોશીઓ તથા ગામલેકેની નિસ્વાર્થભાવે સેવા કરતાં. પરિણામે, તેમનાં બાળકેમાં પણ આ જાતના સંસ્કારનું સિંચન થતું ગયું. આમ સાધારણ છતાં ધર્મ, નીતિ, ભક્તિ અને દયાની ભાવનાઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા આ કુટુંબમાં નાગરદાસ પિતાના પૂર્વસંસ્કારમાં વૃદ્ધિ કરતાં કરતાં ઊછરવા લાગ્યા. નાગરદાસ મોટા નાગર) પર પિતા કરતાં યે માતાની દયા, ભક્તિ અને ધર્મની ભાવનાને જબરે પ્રભાવ હતો. પિતાને અને મોટા ભાઈ જેસિંગભાઈને અપાર સ્નેહ તેમના બાલમનને ભર્યુંભર્યું રાખતો. આવા એક સંસ્કાર અને સ્નેહથી સંપન્ન પરિવારની છાયામાં, આવા મીઠા કુટુંબમાળામાં, નાગરદાસનું બાળપણ વયે અને ગુણે વર્ધમાન થવા લાગ્યું.
આજથી લગભગ એક સૈકા પહેલાંને જમાને અને સાયલા જેવું નાનું ગામ. આથી ત્યાં જીવન સામાન્ય રીતે સાદું, મહેનતુ અને ભક્તિપરાયણ હતું. કુટુંબને પરંપરાગત ધર્મ સ્થાનકવાસી જેનને હેઈને ગામમાં અવારનવાર થતાં સાધુ-સાધ્વીજીઓનાં આગમન સમયે સા ઉપાશ્રયે જતાં અને સંતસમાગમને લાભ લેતાં. કિશોરવયના “બને નાગરે પણ પિતાની માતાઓ સાથે ઉપાશ્રયે જતા. જન્મજાત જિજ્ઞાસુવૃત્તિવાળા મેટા નાગરદાસ કુતૂહલપૂર્વક સાધુઓની બધી પ્રવૃત્તિઓ, રીતે અને પહેરવેશ જોયા કરે અને માતાને પૂછ્યા કરે કે, “બા! મહારાજસાહેબ આવાં
ક્યાં કેમ પહેરે છે? હાથમાં ચોપડી લઈને શું વાંચે છે?” વગેરે. ત્યારે તેમનાં માતુશ્રી રળિયાતબા તે વ્યાખ્યાન-શ્રવણમાં લીન રહેવાને કારણે ચૂપ રહે, પરંતુ સાંકળીબા જરા વધારે
