________________
સંત-શિષ્યની જીવનસરિતા
ધરમપુરના મહારાજા શ્રી વિજયદેવસિંહજીને સંગીત, શિકાર અને સહેલ(પ્રવાસ)ને ભારે શેખ. સંગીત વિષેને તેમને સંશોધનપૂર્ણ ગ્રંથ “સંગીતભાવ” આ વાતની સાક્ષી પૂરે છે. જેવું સંગીતનું તેવું જ શિકારનું! પરંતુ જેમ જેમ તેઓ મહારાજશ્રીને સત્સંગ કરવા લાગ્યા તેમ તેમ તેમના જીવનમાં પણ ન કલ્પી શકાય તેવા ફેરફાર થવા લાગ્યા. નિશ્ચયદષ્ટિથી સ્વભાવશુદ્ધ એવા આત્મામાં સત્તારૂપે રહેલું જ્ઞાનસંસ્કારબળ આ પ્રબળ નિમિત્તથી પ્રકાશવા લાગ્યું. પૂ. મહારાજશ્રીએ પણ તેમનું ઉપાદાન જોઈ લીધું અને વિવિધ પ્રસંગે, વાર્તાલાપ, પાર્થના પ્રવચનો અને પરિચય દ્વારા તેમના ચિત્તનું આકર્ષણ કરી તેમના શેખના ત્રણેય વિષયમાં તેમણે સાત્વિક્તા અને દિશાપરિવર્તન આણ્યાં. મહારાજા પર રંગ ચડવા લાગ્યું અને જીવન બદલાવા લાગ્યું. વધતાં વધતાં આ રંગ એ તો વિકસ્યો કે મહારાજા સાથે મહારાણીમાં પણ સદ્દભાવના જાગી અને બંનેની આવી વધતી જતી ધર્મભાવનાના પરિણામે પ્રજા પણ સત્સંગરંગે રંગાઈને ધર્મલાભ લેવા લાગી.
આ રીતે બીજી મહત્વની જીવનપરિવર્તનકારી ઘટના સાથે સં. ૧૯૩ના ધરમપુરના આ ચાતુર્માસ ખૂબ ભવ્યતાથી પરિપૂર્ણ થયા અને ધરમપુરના રાજાપ્રજા સૈની ભાવભીની આંખે સાથે, તેમને કલ્યાણમાર્ગ પ્રતિબોધીને, તેમણે વિદાય લીધી.
સૈના શ્રેય માટે જીવનારા અને આ કલ્યાણમાર્ગમાં આવતા સુખદુઃખના અનુભવને “સુખદુઃખરૂપે નહિ નિહાળતાં તેમના વાસ્તવિક સ્વરૂપે નિહાળીને અને તેમને સાગર જેવી વિશાળતાથી પિતાના પેટાળમાં શમાવી દઈને વિચરનારા મહારાજશ્રી નાનચંદ્રજી મહારાજનું જીવન હવે સરિતામાંથી “મહાનદ’ જેવું બની રહ્યું હતું. પરિણામે, તેમનું ચિત્ત હવે સાગરવત્ ગંભીર થઈને બેસવા માટે–નિવૃત્તિ માટે–કેઈ નિરાકુળ ક્ષેત્રની ઝંખના કરી રહ્યું.
