________________
કેટલાક પ્રશ્નોત્તર
૧૧૭
તેણે તે દ્રવ્યવભાવની જેમ પર્યાયસ્વભાવને પણ સારી રીતે જાણી લીધું છે. “જાન લિયે સંસારને એ જ ભાવ છે. તેના જ આધારે તે નિશ્ચિત છે.
ન તે તેને દ્રવ્યવભાવમાં પરિવર્તનની કોઈ ઇચ્છા છે કે ન પર્યાના પરિવર્તનમાં ડખલ કરવાને કઈ આગ્રહ છે. થોડી ઘણી વ્યાકુળતા પણ દેખાય, તે સમજવું જોઈએ કે આ ચારિત્રની કમજોરી છે, શ્રદ્ધાનને દેષ નથી; કેમ કે તેની શ્રદ્ધા તે નિર્દોષ દ્રવ્યસ્વભાવને આશ્રય લઈને પૂર્ણ નિર્દોષ થઈ ગઈ છે.
બીજુ જૂઠી આશા ટકાવી રાખવા માટે આપ સત્યના અસ્વીકારને મહાનતમ અપરાધ શા માટે કરવા ઈચ્છે છે? અને આશા પણ દુઃખ જ છે, આશા રાખીને આજ સુધી ન કેઈ સુખી થયા છે અને ન તે થઈ શકે છે. વિશેષ વાત તે એ છે કે એની પૂર્તિ પણ સ ભવ નથી.
ગુણભદ્રાચાર્ય તે ત્યાં સુધી લખે છે – “મારા પ્રતિજિ અને વિરામગૃપમનું कस्य किं कियदायाति वृथा वो विषयैषिता ॥३६॥
પ્રત્યેક પ્રાણને એટલે મોટો આશારૂપી ખાડે છે કે તેની પૂર્તિ માટે આખું વિશ્વ પણ અણ સમાન છે અર્થાત્ નહીં બરાબર છે, ઊંટના મોઢામાં જરા સમાન છે. વળી જીવ પણ અનંત છે. અને પ્રત્યેકની આવી જ ઈચ્છાઓ છે; આશાઓ છે; જે આ વિશ્વની વહેંચણી કરવામાં આવે તે કેના ભાગમાં કેટલું આવે? તેથી આશારૂપી ખાડાની પૂર્તિ તે સંભવિત નથી, તેની આશા કરવી પણ વૃથા છે. સુખી થવાને એકમાત્ર ઉપાય આશાને અભાવ કરે તે જ છે.”
આશાના અભાવમાં નિરાશા શા માટે, અનાશ થશે;
૧. આત્માનુશાસનમ, શ્લેક ૩૬ ------ --
