________________
પંચવિંતિકામાં મહોપાધ્યાયજી કહે છે : જ્યાં સ્પર્શ નથી, વર્ણ નથી, ગન્ધ નથી, રસ નથી કે શબ્દ નથી; તે શુદ્ધ જ્ઞાન-ગુણવાળા પરમાત્મા છે.
બહુ જ મઝાની વાતને, આ સંદર્ભમાં, ચર્ચતાં તેમણે આગળ કહ્યું છે : નયપદ્ધતિ પોતાને અભિવ્યક્ત કરવામાં શબ્દો પર આધાર રાખે છે અને એથી નયદૃષ્ટિ જ્યારે પરમાત્માનું વર્ણન આપશે ત્યારે તેમાં શબ્દાલુતા હશે; સામી બાજુ, પરમાત્માનું નિર્વિકલ્પ રૂપ માત્ર અનુભવગમ્ય છે. શબ્દોની ત્યાં પહોંચ નથી.૨
જ્ઞાનસાર યાદ આવે ઃ નિર્દેન્દ્ર બ્રહ્મને / આત્મસ્વરૂપને નિર્દેન્દુ અનુભવ વિના તમે કઈ રીતે અનુભવી શકો ?
પૂજ્ય આનંદઘનજી મહારાજે એક પદમાં શુદ્ધ આત્મદ્રવ્યનો પરિચય ‘નેતિ-નૈતિ’ના લયથી આપ્યો છે ઃ
૧.
૨.
૩.
ના હમ મનસા, ના હમ શબદા, ના હમ તન કી ધરની,
ના હમ ભેખ ભેખધર નાંહિ,
ના હમ કરતા કરની
यतो वाचो निवर्तन्ते, न यत्र मनसो गतिः । શુદ્ધાનુમવસંવેદ્ય, તકૂપ પરમાત્મન: ॥ ૪ ॥
न स्पर्शो यस्य नो वर्णो, न गन्धो न रसः श्रुतिः । शुद्धचिन्मात्रगुणवान्, परमात्मा स गीयते ॥ ५ ॥ शब्दोपरक्ततद्रूप - बोधकृन्नयपद्धतिः । निर्विकल्पं तु तद्रूपं, गम्यं नानुभवं विना ॥ ९ ॥ पश्यतु ब्रह्म निर्द्वन्द्वं, निर्द्वन्द्वानुभवं विना ।
સમાધિ શતક ૧૪૩
