________________
સમાજ અને ધર્મ તાણું-વાણથી વણાએલ છે. ધર્મ વિના સમાજ સંભવે જ નહિ. ધર્મ સમાજમાં રહે, સમાજમાં જોવા મળે, વિશ્વ મહાસમાજ છે, વિશ્વના કેઈપણ ભાગમાં અંશતઃ પ્રાયઃ ધર્મ છે જ, ધર્મના સ્ટેજ જુદા જુદા છે, એને ખ્યાલ ભુલાતું જાય છે. નીચામાં નીચા સ્ટેજથી માંડી ઉંચામાં ઉંચા સ્ટેજે ધર્મના મંડાણ છે. પ્રેમ એ જ સર્વ પ્રાણીનું શ્રેયસ છે, મંગળ છે, ઉન્નતિ છે, પ્રગતિ છે, પ્રકાશ છે.
એ શ્રેયસને-મંગળ પ્રકાશને પ્રચારનાર-ફેલાવનાર, સમજાવનાર ખરેખર પૂ. સાધુ-સાધ્વીગણ છે. વિશ્વમાં નિસ્વાર્થ કલ્યાણ-પ્રચારક આજ એક સંસ્થા છે. ત્યાગ એને પામે છે, કિયા એનું ચણતર છે, જ્ઞાન અને શણગાર છે, આત્મખેજ એની પ્રવૃત્તિ છે. પાદવિહારથી પગે ચાલીને કોલ્હાપુરથી કલકત્તા જાય છે. શહેર કે ગામ સર્વને ઉત્તમ માર્ગે દોરે છે. ન્યાય-નીતિના પાઠ ભણાવે છે, અહિંસા, ત્યાગ, તપના ઉપદેશ આપે છે, પાસે પૈસે નહિ, ખોરાક સાથે રાખવાનો નહિ, ભિક્ષા-ગોચરી-ફરે અને શરીરને ટકાવે. રાત-દિવસ શાસ્ત્રને સ્વાધ્યાય અને શક્ય દેહનું દમન.
સમાજના સુખ-દુ:ખના દ્રવ્ય-ભાવથી સક્રિય ભાગી સાધુ. વગર પૈસે વગર વેતને. પાંડિત્ય સઘળુ સમાજના કલ્યાણ માટે, છતાં સમાજ માટે ભાગે ભૂલ્ય છે. સાચી આંકણી કરી શક્યો નથી. છાપાની છીછરી વાતેથી દેરવાઈ ગયે છે, અને સરકારની ચુંગાલમાં એ ફસાયે છે કે વિચારવાની પળ મળતી નથી. જરૂર કાંઈક અઘટતું પણ બનતું હશે, પણ તે તે સમાજમાં સગવું કયાં નથી બનતું ?
