________________
ઈ.સ. ની સોળમી સદી એ આ ઉજ્જવળ ગાથાનો કોઈક અલગ સમય હતો. ભારત વર્ષ પર મુસલમાન રાજાઓ સત્તાસ્થાને હતા. કેટલાક સમ્રાટોએ આર્ય સંસ્કૃતિના ગૌરવ પર તેમની મેલી મુરાદોની મહોર મારી હતી. ગુજરાતના કેટલાક સૂબાઓ પોતાની મરજી મુજબ પ્રજાની ધરપકડ કરતા. ચારેતરફ હિંસાનું વાતાવરણ ફેલાયું હતું. આ ઉપરાંત ધર્મનું રક્ષણ કરવાના બહાને પ્રજા પાસેથી “જીજીયાવેરો લેવાતો. બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો આ સમય આર્યત્વની રક્ષા માટે મુશ્કેલ બનતો જતો હતો. હિંસાપ્રધાન સ્થિતિના કારણે કેટલાંક તીર્થોએ પોતાની સ્વતંત્રતા ગુમાવી દીધી હતી. આ વખતે ભારતમાં એવા મહાપુરુષની આવશ્યકતા હતી જે આ પરિસ્થિતિમાંથી પ્રજાનું રક્ષણ કરે. સંસ્કૃતિના રક્ષણનો આધાર સંતપુરુષો પર હોય છે. ઇતિહાસનાં પાનાં ઊથલાવીએ તો... આર્યસુહસ્તિએ સંપ્રતિરાજાને, શીલગુણસૂરિએ વનરાજને, હેમચંદ્રાચાર્યે સિદ્ધરાજ તથા કુમારપાળને અને વાસુદેવાચાર્યે હસ્તિકંડીના રાજાઓને પ્રતિબોધ આપ્યો હતો. આ રીતે ઈ.સ. ની ૧૬મી સદીમાં વ્યાપેલી પરિસ્થિતિમાંથી બહાર લાવનારા સંતપુરુષ એ જ આજના વિષયનું પ્રમુખ પાત્ર શાસનપ્રભાવક શ્રી હીરવિજયસૂરિ મહારાજ.
આચાર્ય શ્રી હીરવિજયસૂરિ મહારાજનું સ્મરણ થતાં જ બોટાદ (સૌરાષ્ટ્ર)ના શબ્દસાધક (સ્વ)શ્રી પ્રવીણભાઈ દેસાઈના આ શબ્દો યાદ આવી જાય. જેના રોમ રોમથી ત્યાગ અને સંયમની વિલસે ધારા,
આ છે અણગાર અમારા. દુનિયામાં જેની જોડ જડે ના, એવું જીવન જીવનારા,
આ છે અણગાર અમારા..”
