________________
૧૧૪]
૧૫ વિવેક અષ્ટક
પ્રશ્ન – રાજસ અને તામસ ભાવ અશુભ હોવાથી તેની ઈચ્છા થવાથી વિવેક રૂપ પર્વતથી નીચે પડે એ બરાબર છે. પણ સાત્વિક ભાવ (ક્ષાપશમિક ભાવ) શુભ હેવાથી તેને ઈચ્છનાર શા માટે વિવેક રૂપ પર્વતથી નીચે પડે? ઉત્તરજે સાધક હજી અધ્યાત્મની ઉચ્ચ કક્ષાએ પહોંચે નથી તેને માટે સાત્વિક ભાવની ઇચ્છા લાભ કરે છે. પણ અધ્યાત્મની ઉચ્ચ કક્ષામાં તે શુદ્ધ ચૈતન્ય ભાવમાં રમણતા જ લાભ કરે છે. આથી અધ્યાત્મની ઉચ્ચકક્ષાએ પહોંચેલે સાધક તે શુદ્ધ ચૈતન્યભાવને જ ઈચછે છે.
આને ભાવ આ પ્રમાણે છે: - ઉચ્ચકક્ષાના સાધકને તપ વગેરેના પ્રભાવથી અનેક વિશિષ્ટતાઓથી ભરેલી અનેક પ્રકારની અદ્ધિ-લબ્ધિઓ પ્રગટે છે. પણ આત્મરમણતામાં લીન બનેલા મહાત્માઓ પ્રગટેલી દ્ધિ-લબ્ધિઓ પ્રત્યે ઉપેક્ષા ભાવ ધારણ કરે છે, લબ્ધિઓને ઉપયોગ કરવાની ઈચ્છા રાખતા જ નથી, તથા લબ્ધિઓ મળવા બદલ અહંકાર કરતા નથી. જેમ અનાજ મેળવવાના આશયથી ધાન્ય વાવતા ખેડૂતને અનાજની સાથે સાથે ઘાસ મળી જાય તે બદલ અભિમાન થતું નથી, તેમ મુક્તિની કામનાથી તપ–ધ્યાનમાં મગ્ન
