________________
નવતત્વની ટૂંકી સમજ રના તારૂપી ચૂર્ણથી સાફ કરી શકાય છે, નિરણ કરી શકાય છે. માટે એ તપને નિર્જરાતત્વ કહેવાય. (૯) જ્યારે સવ કર્મનો ક્ષય થાય છે, ત્યારે જીવના અનંત જ્ઞાન દર્શન સુખ વગેરે ગુણો પ્રગટ થાય છે અને જીવ સંસારના સર્વ બંધનથી મુક્ત થાય છે માટે જ એને મોક્ષતત્વ કહેવાય. આમ ૯ તત્વ છે. એના જ્ઞાનથી ય શું? હેય શું? ઉપાદેય શું? વગેરેની ખબર પડે.
નવતત્વની ટૂંકી સમજ આ પ્રમાણે ૧. જીવ–ચેતના લક્ષણવાળા, જ્ઞાનાદિગુણવાળે. ૨. અજીવ-ચૈતન્યરહિત, પુદ્ગલ, આકાશ વગેરે દ્રવ્ય. ૩. પુણ્ય–શુભ કમપુદ્દગલ, જેનાથી જીવને મનગમતું મળે.
દા. ત. શાતાદનીય, યશનામકર્મ, વગેરે ૪. પાપ–અશુભ કર્મ પુદગલ, જેનાથી જીવને અણગમતું
મળે. દા.ત. અશાતા અપયશ, વગેરે ૫. આશ્રવ-જેનાથી આત્મામાં કમશ્રવી આવે, વહી આવે. કમને આવવાના રસ્તા. દા.ત.મિથ્યાત્વ, ઈન્દ્રિય, અવિરતિ,
કષાય અને ગ. ૬. સંવર-કર્મને આવતાં અટકાવનાર, દા. ત. સમ્યકત્વ,
ક્ષમાદિ, પરિસહ, શુભભાવના, વ્રત-નિયમ, સામાયિક,
ચારિત્ર વગેરે. ૭. બંધ-આત્મા સાથે કર્મને દૂધ-પાણીની જેમ એકમેક
થત સંબંધ. કર્મમાં નક્કી થતી પ્રકૃતિ (સ્વભાવ), સ્થિતિકાલ, ઉગ્ર-મંદ રસ, અને દળપ્રમાણપ્રદેશ.
