________________
૨૧૪
જૈનધર્મને સરળ પરિચય ઘડાના પરદ્રવ્યાદિ નિષેધ્ય થયા. હવે આ સ્વદ્રવ્યાદિ અને પદ્રવ્યાદિ એ ઘડાના જ, વિધેય અને નિષેધ્ય, સંબંધી ધર્મ બન્યા. એવા બે જાતના સંબંધીઓની અપેક્ષાએ સાત પ્રશ્ન ખડા થાય છે.
૧. ઘડો સ્વદ્રવ્યાદિની અપેક્ષાએ કે? તે કહેવાય કે “અસ્તિ” અર્થાત્ સત્ ”
૨. ઘડો પરદ્રવ્યાદિની અપેક્ષાએ કે?તે કે “નાસ્તિ” “અસત્ .
૩. ઘડે કમશ સ્વદ્રવ્યાદિ અને પરદ્રવ્યાદિની અપેક્ષાએ કે? તો કે અસ્તિ અને નાસ્તિ” “સદસત્.”
૪. ઘડો એકસાથે બંને અપેક્ષાએ કે “અવક્તવ્ય અર્થાત્ ન ઓળખાવી શકાય એવે; કેમકે જે સત્ કહીએ તે તે કાંઈ બંને અપેક્ષાએ સત્ નથી. એજ રીતે અસત્ પણ નથી. તેમ સત્-અસત્ પણ ન કહી શકાય કેમકે શું સ્વદ્રવ્ય પરદ્રવ્ય બંને અપેક્ષાએ સત્ છે? ના. અસત્ છે? ના, અર્થાત્ બંને સંયુક્ત અપેક્ષાએ નથી તે સત કે નથી અસત; તથા એકલા સ્વદ્રવ્યાદિની અપેક્ષાએ પણ સદસતું નથી, કે એકલા પરદ્રવ્યાદિની અપેક્ષાએ પણ સદસતું -નથી. એટલે એક સાથે ઉભયની અપેક્ષાએ શું કહેવું, એ વિચારણુય બને છે, તાત્પર્ય અવાચ છે, અવક્તવ્ય છે.
૫. ઘડો કમશઃ સ્વદ્રવ્યાદિ અને ઉભય અપેક્ષાએ કે? તે કહેવાય કે અસ્તિ (સત્) અને અવક્તવ્ય.
૬. ઘડો ક્રમશ પરદ્રવ્યાદિ અને ઉભય અપેક્ષાએ કે? તે કે નાસ્તિ (અસત્) ને અવક્તવ્ય.
