________________
૩૯૮]
દેશના મહિમા દરન
મુખ્યા અને લક્ષ્યાના ફરક સમજો
એમાં કાલે એ વાત લક્ષ્યાની કઢી ગયા છીએ રત્ન શબ્દ મુખ્યાર્થીને તેમ જ લક્ષ્યાને પકડે છે. આ એ અર્થ સમજો. તાપી નદીને કાંઠે એક ઝૂ પડી હાય, તેમાં ખાવા રહેતા હાય. તે ફરતા ફરતા તમારે ત્યાં આન્યા.
ખાવાજી, કયાં રહા છે ?
C
તે કહે કે તાપીમાં. ‘તાપી’ શબ્દના મુખ્ય અથ તાપીના પ્રવાહ થાય પણ તે પ્રવાહમાં તેા રહેતા નથી, અહીં મુખ્યા ના ખાધ આવ્યેા. જ્યાં મુખ્યાર્થીના ખાધ હોય ત્યાં લક્ષણા કરવી પડે. તાપી' શબ્દથી તાપી નદી ન લેતાં ‘તાપીના કાંઠા’ લેવા પડયા એ કયા મુદ્દાએ ? મુખ્ય
અ પ્રવાહ રૂપે હતા. તેના સંબંધ કાંઠે હતા, અહીં તાપી નદી લઈ એ તે તે મુખ્યા અને કાંઠો અથ લેવાય તો લક્ષ્યાથ થાય. આ બેને અંગે વિચાર કરવા પડે.
એમ અહીં ધ રત્નમાં રત્ન' શબ્દ મુખ્યામાં લેવા કે લક્ષ્યામાં' લેવા ? જ્યારે મુખ્યા ના ખાધ આવે ત્યારે લક્ષ્યા` લેવાય. રત્ન' શબ્દના મુખ્ય અ` લેવામાં ખાધ આવતા હોય તે જ લક્ષ્યાથ લેવા પડે. બાધ ન આવે તે લક્ષ્યાર્થ અર્થ ન લેવાય.
તાપીમાં પાણી રૂપ મુખ્યાને માધ ન આવે તેમ. ધર્મ પણ રત્ન “ધ એ જ રત્ન” આવા અર્થ કરતાં મુખ્ય રત્ન પદ્માના ખાધ કચેા આભ્યા ? દુનિયાએ રત્નને રત્ન ગણ્યુ', શાસ્ત્રકારે ધને રત્ન ગણ્યું. આમાં ખાધ કયા આન્યા કે લક્ષણા કરવી ? વાત ખરી. પ્રથમ જ્ઞાનીને પૂછીએ કે રત્ન, અન્ન કે કંચન. તે હૅય કે ઉપાદેય ? હીરા, મણી, સુગીયા, પન્નાએ બધાં છેડવાલાયક કે આદરણીય ? જ્ઞાની શુ' કહેશે ? જ્યારે છેડવાલાયક ચીજ હાય તાધર્મ પવ રત્ન, ધર્માં રત્નમેવ કહેવાથી ધર્મની છેડવાલાયક સ્થિતિ ધર્મ રત્ન હોય, તે એ પણ છેડવાલાયક થાય,
ધર્મ” શબ્દ મુખ્યામાં લઈ એ તે તે છેડવાલાયક થાય. તે
