________________
ભૌતિકદ્રષ્ટિ અને આધ્યાત્મિકદ્રષ્ટિ
વૃત્તિ જ્યારે જાગે ત્યારે જ તે આત્મા, મેક્ષના ઉપાસકોની ગણત્રીમાં આવી શકે.
૧૫૯
અહિં પ્રશ્ન એ થશે કે આત્મા નિત્ય છે, આ સિધ્ધાન્તથી આપણે આત્માના ભૂત-વત્તમાન અને ભવિષ્ય, એ ત્રણે કાળના અવતારાને માન્ય રાખ્યા. એટલે વત્ત માન કાળે પેાતાનું જીવન કેવી રીતે વ્યતીત કરવું કે જેથી ભાવિ આત્મિક ઉન્નત્તિ સાધી શકાય. એ રીતના વમાન અને ભવિષ્યકાળના વિચારો કરવા તે તે ચેાગ્ય છે, પરંતુ ભૂતકાળના અવતારો નારકીના થયા હાય, તિય ચના થયા હોય કે નિગેાદના થયા હાય તેના વિચાર વમાન જીંદગીમાં કરવાથી બનેલી હકીકત કંઈ નિહબની થવાની નથી. તે પછી હવે આત્માએ ભૂતકાળના તે ભવાના વિચાર શા માટે કરવા જોઈએ ?
આ પ્રશ્નનું સમાધાન એ જ છે કે જે ભવિષ્યમાં સુધરવા માંગે છે, તેની ફરજ છે કે તેણે પોતાના ભૂતકાળ જોવા જ–વિચારવા જોઈ એ.
ભૂતકાળમાં આપણે કયા કયા ભવામાં હતા ? ત્યાંથી આપણે ભિન્ન-ભિન્ન ભવા શા કારણથી બદલ્યા ? એ ભવેામાં શુ'શુ' સુખદુઃખો ભાગળ્યાં હતાં ? એ સુખ-દુઃખ ભાગવવાનું શું કારણ હતુ ? એ રીતે ભૂતકાળના સંબધમાં આવી ઝીણવટથી જેઓ વિચાર કરે છે, તેઓ જ ભવિષ્યમાં કમેાંથી સાવચેત બની રહે છે. ભૂતકાળના ભવા, કર્મા, ઈત્યાદિને
