________________
ગુજરાતી ભાવાનુવાદ સહિત
७२
पुणरुत्तं बाहयमजुत्तं॥२॥ [आव.हारि.वृत्ति नि.गा.८८१-८४.'] इत्यादयः। अष्टौ गुणा:-“निद्दोसं सारवंतं च, हेउजुत्तमलंकि। उवणीयं सोवयारं च, मियं महुरमेव य॥१॥" [आव. हारि. वृत्ति नि.गा.८८५] तथा"स्फुटमुपगतप्रामाण्यं स्वैरमन्यसमैर्गुणैर्गदितुरुदितं सर्वज्ञत्वं प्रकाशयदञ्जसा। अपरवचसामप्रामाण्यं प्रशासदलन्तरामिति जिनवचो लक्ष्यं साक्षात्परीक्ष्य विचक्षणैः॥१॥ यदपि च भवेदल्पग्रन्यं तथाऽपि महार्थकं, करगुणमितैषस्त्यक्तं गुणैर्युतमष्टभिः। तदपि च परं लक्ष्मैतस्य प्रतीतमतः परं, ग्रथितमयथातथ्यैरथेः कुतीर्थिपथस्थितम्॥२॥ असदृशगुणं तस्मात्तस्माद्यदत्र वचः स्थितं, तदखिलमपि श्रीसर्वज्ञप्रवृत्तमिति स्थितम्। तदपि च परं स्यादाचारप्रबन्धपुरस्सरं, यदखिलमिह प्रोक्तं रूपं प्रतीतमबाधितम्॥३॥ तथा सकलविद्वत्सम्मतपरिशद्धकषादिभिशेदमेव निर्घटितम्, तद्वच्म:-"इह खलु कषः शुद्धः सिद्धो बुधैरवधार्यते, सकलविषयच्छेदश्छेकैः परः परिलक्ष्यते। प्रकटघटनां प्राप्तस्तापः प्रतीतिपदं सतामिति जिनमते व्यक्ता यतो (यस्मात्) प्रमाणविनिश्चितिः॥४॥ यदपि च वचस्तद्वत्किञ्चित्क्वचित् किल कल्प्यते, तदखिलविदः सूत्रस्यान्तर्गतं खलु लक्षयेत्। इह हि निखिलं रत्नं रत्नाकरप्रभवं भवेत्तदपरभुवि प्रायः प्राप्तं परं तत एव तत्॥५॥"[ ] तथा - "सुनिउणमणाइनिहणं, भूअहिअं भूयभावणमणग्छ। अमिअमजिअं महत्थं, महाणुभावं महाविसयं॥१॥"[ ] इत्यादि। विश्वतोमुखत्वमनियतलक्षणत्वं च क्वचित्संस्कृतेऽपि तुल्यम्, अतः परप्रतीतिप्रत्यलं प्राकृतं प्रयोक्तुं युक्तमेवेति नोक्तशङ्कावकाशः। इति गाथार्थः॥५२॥
સર્વ શંકામાં દષ્ટાંત કહે છે :
ગણધરોના સર્વધન સમાન દ્વાદશાંગી પ્રાકૃત ભાષામાં રચાયેલી છે. પ્રાકૃતભાષા બધે જ બોલાય છે, શિષ્ટપુરુષોને સારી ભાષા તરીકે ઇષ્ટ નથી, અશક્ત, બાલ અને સ્ત્રીઓને બોલવા યોગ્ય છે. પ્રતિભાશાળી વિદ્વાનો પ્રાયઃ પ્રાકૃતભાષાથી તત્ત્વને કહેતા નથી. દ્વાદશાંગી પ્રાકૃતભાષામાં રચેલી હોવાથી નજીકનું જ જોનારા સામાન્ય પુરુષોએ કેમ રચી ન હોય? અર્થાત્ સામાન્ય પુરુષોએ જ રચી હશે.
અહીં તાત્પર્ય આ પ્રમાણે છે:- કેટલાકોના મતે છ ભાષા પ્રસિદ્ધ છે. કહ્યું છે કે"संस्कृता, प्राकृता, भागधी, पाथी, शौरसेनी ने अपशम छ भाषामो छ. तमा છઠ્ઠી અપભ્રંશ ભાષાના દેશ-વિદેશને આશ્રયીને અનેક ભેદો છે.” કેટલાકોના મતે સંસ્કૃત સિવાયની ભાષા પ્રાકૃત છે, અને રૂઢ થયેલી ભાષા અપભ્રંશ છે. તેમાં પાણિની આદિના