________________
૨૮]
શ્રી આરિપચ્ચક્ખાણ પના.
देसिकदेसविरओ सम्मट्टिी मरिज जो जीवो। तं होइ बालपंडियमरणं जिणसासणे भणियं ॥१॥
બાલપંડિતમરનું સ્વરૂપ - સર્વવિરતિ ધર્મની અપેક્ષાયે, હિંસા આદિ પાપને એક દેશ ત્રસ હિંસા વગેરે, તેને એક દેશ–સંકલ્પપૂર્વક નિરપરાધી જેની નિરપેક્ષપણે હિંસા; આ મૂજબ દેશના એક દેશ હિંસા વગેરે પાપથી વિરત સમ્યગ્દષ્ટિ આત્મા, સમાધિપૂર્વક મરણને પામે તે મરણ શ્રી જૈનશાસનમાં બાલપંડિતમરણ કહેવાય છે.(૧)
શ્રીજનશાસનમાં પાંચ પ્રકારના મરણે દર્શાવ્યા છે. જીવનકાલની સઘળી પ્રવૃત્તિઓનું અન્તિમ પરિણામ મરણની દશાથી માપી શકાય છે. બાલપંડિતમરણ, પંડિતમરણ અને પંડિતપંડિતમરણ એ ત્રણેય મરણે કમ અનુપમકેટિનાં ગણાય છે. જ્યારે બાલબાલમરણ અને બાલમરણ એ બન્ને પ્રકારનાં મરણો સામાન્ય ટિનાં છે. ગ્રન્યકાર મહામુનિ શ્રી વીરભદ્રઋષિ, આ આઉરપચ્ચકખાણુપયન્ના નામના ગ્રન્થમાં સમાધિમરણને પામવા ઈચ્છનાર પુણ્યવાન આત્માઓના હિતને માટે આ પાંચેય ભરણેમાંના અનુપમટિનાં મરણનું સ્વરૂપ સંક્ષેપથી દર્શાવે છે. શરૂમાં મૂલ ગાથા ૧ થી ૯ સુધી, બાલપંડિતમરણનું સ્વરૂપ દર્શાવવામાં આવ્યું છે.
