________________
(૧૨) જે, અને નાકને કલબુકા (
)ના પુલ જે છે, જીભને સુરઝ (ખર, તાવેતા)ના આકાર જે તથા શરીરને સ્પર્શ, ઇદ્રિને આકાર જુદી જુદી જાતને છે એમ જાણવું. - ઈદ્રિયના વિષયનું પરિમાણુ.
કાનને વિષય. બાર એજનથી આવેલા શબ્દને ગ્રહણ કરે છે, અને આંખને વિષય. એકવીસ લાખ એજનથી કંઈક અધિક દૂર હોય અને તે પ્રકાશ કરનાર હેય; તે દેખાય છે.
પણ પ્રકાશ કરવા એગ્ય હેય; તે એકલાખ એજનથી કંઈક અધિક હેયતેવા રૂપને ગ્રહણ કરે છે, પણ બાકીની ઈદ્રિયને વિષય નવ એજનથી આવેલ હોય તેને ગ્રહણ કરે છે, અને જઘન્યથી તે, બધી ઇદિને વિષય આંગળના અસંખ્ય ભાગ માત્ર છે. (નીચેના ટીપણમાં ખુલાસે કર્યો છે કે, બધી ઈદ્રિયેથી આંખનું જુદું છે, કારણકે, આંખને વિષય જઘન્યથી આગળના સંખ્યય ભાગ્ય માત્રથી જાણ.)
અહીં મૂળસૂત્રમાં શ્રેત્રના પરિણાનથી હણાતાં, અથવા ઓછું થતાં ઈદ્ધિની કેવી દશા થાય છે તે બતાવ્યું. તેને પરમાર્થ આ છે. અહીંયાં સંશી પદિય જીવને ઉપદેશ આપવાને અધિકાર હોવાથી ઉપદેશ છે તે કાનને વિષય છે. (કાનની શક્તિ સારી હોય તે જ ઉપદેશ
