________________
પ્રજા શું સભ્ય ગણાશે? આ વ્યવહારષ્ટિથી આગળ વધી જોઈએ તો જણાશે કે શરીર અને મને બળની સર્વોત્તમ શ્રેષ્ઠતા. વિના પરમ પુરૂષાર્થ (મેક્ષ) સંભવતે જ નથી, એ શ્રી મહાવીર પ્રભુના ઉપદેશ અને યુક્તિથી સિદ્ધ થાય છે. વિજગsષભનારાચ સંઘયણવાળા જી મોક્ષને એગ્ય છે અને જે વધારેમાં વધારે શુદ્ધ વિચારવાનું હોવાથી જ્ઞાનાવરણીયાદિક કર્મોને નાશ કરે છે તેજ મોક્ષ મેળવે છે. આ સિદ્ધાંતો પણ શરીર અને મને બળ વધારવાની જ આવશ્યક્તા સૂચવે છે. મોબળ અને ચારિત્રબળમાં શરીરબળની આવશ્યકતા.
શરીર નિર્બળ હોય, છાતી કમજોર હોય અને મસ્તકમાં પીડા થયા કરતી હોય તો શુદ્ધ વિચારે કે મન:શક્તિથી લેવાતાં બીજા કામ નિયમિત અને સારી રીતે થઈ શકતાં નથી. હુશિયાર વિદ્યાર્થી, વકીલ, ડૉકટર કે બીજે કઈ વિચારથી કામ કરનાર જે શરીરે નિર્બળ હોય તે તે પુષ્ટ શરીરના તેવા બીજા હરીફ કરતાં ઘણું વખતે પાછળ રહી જાય છે. ઘણું વાંચવામાં, મનન કરવામાં લખવામાં ચર્ચા કરવામાં રેગનું નિદાન કરવામાં, આષધના પ્રયોગ કરવામાં તકરારનું ખરું કારણ શોધી કાઢવામાં એગ્ય શિક્ષા કરવામાં અને ન્યાયસર ફેંસલે ઘડી કાઢવામાં ફક્ત મનોબળથી કામ નહીં ચાલે, પરંતુ સાથે શરીરબળની પણ ભારે જરૂર પડશે. કેટલાક વિદ્યાર્થીઓને પિતાને વિષય સારી રીતે પક્કો હોવા છતાં ફક્ત માંદગીને લીધે પરીક્ષામાં ન બેસતાં શું કેઈએ નથી જોયા ?
શરીરબળની જેટલી જરૂર વિચારબળમાં છે તેટલી જ અટકે તે કરતાં પણ વધારે જરૂર શુદ્ધ-અડગ આત્મશ્રદ્ધા યા વિશ્વાસ રાખવામાં અને ઈન્દ્રિયનિગ્રહ ( ચારિત્રબળ ) પ્રાસ
