________________
કરવામાં છે. નિર્બળ શરીરના મનુષ્ય કેઈ પણ જાતને દઢ નિશ્ચય કર્યો હોય તે તે શું ટકી શકશે? અથવા તો તે શું સારી રીતે પાર પાડી શકશે ? ચારિત્રબળ પ્રાપ્ત કરવામાં પણ શરોરબળની ભારે આવશ્યક્તા સ્વીકારવી પડે છે. - શીત પ્રદેશમાં ઉત્તર ધ્રુવની યાત્રા કરવાનાં કે બીજાં કાંઈ મહત્વનાં કામ કરવાના અડગ નિશ્ચયને નિર્બળ મનુષ્ય ક્યાં સુધી વળગી રહી શકશે? તાકાત વિનાના માણસો અડગ નિશ્ચયને વળગી રહી શકતા નથી અને મન ઉપર પણ અંકુશ રાખી શકતા નથી. જ્યારે નિર્બળતાથી મનની ચંચળતા (અસ્થિરતા ) વધે છે ત્યારે બીજી ઇન્દ્રિયોની ચંચળતા વધે તે પણ સ્વાભાવિક છે. ચંચળ મનવાળે આકર્ષક અને અધ:પાતના કારણભૂત જૂદી જૂદી ઇન્દ્રિયના વિષયોથી બચવાને ઈચ્છતા હેય તે પણ કદાપિ બચી નહીં શકે. જેઓ ઈન્દ્રિયેને અઘટિત વિષયોથી રેકી શક્યા છે તેમાં કઈ પણ ચંચળ મનવાળા સાંભળ્યું કે જો છે? મનની પૂરેપૂરી સ્થિરતાને લીધે જ માણસજાત નિયમિત રહી શકે છે તેમજ રોગો અને કુસંસ્કારોના હુમલાઓથી બચી શકે છે. જેઓ ઇન્દ્રિયસંયમના કિલ્લાને. આશ્રય નથી લેતા એટલે જેઓ ભારે ચીવટથી ઇન્દ્રિયનિગ્રહ નથી કરતા તેઓ ભલે એક વાર બલવાન કે બુદ્ધિમાન હેય. તે પણ તેઓને અધ:પાત સહસાજ શરૂ થાય છે, શરીર તરેહ તરેહના રોગોનું ભેગસ્થાન બનતું જાય છે, બુદ્ધિના બીજો સડતા જાય છે અને છેવટે સ્મરણશક્તિ નષ્ટ થયે થડી પણ યોગ્ય વારતવિક વિચાર કરવાની શક્તિ રહેતી નથી. આ ઉપરથી સિદ્ધ થાય છે કે મને બળ અને ચારિત્રબળ શરીરની દઢતા ઉપર અવલંબી રહ્યાં છે. વિશ્વવ્યવસ્થાના ઊંડા. અભ્યાસી વિદ્વાની પણ એજ ભાવ સૂચવનારી ઉકિતઓ નજરે તરી આવે છે –બારમાં વસ્તુ ધર્મના નમુ” “ત્રચર્થપ્રતિષ્ઠામાં
