________________
૧૮૭ અટકે છે. જેમ મજબૂત કાંટાવડે કમર-સડેલ-નબળે કાંટે કાઢી શકાય છે તેમ પ્રશસ્ત વિષય સેવનવડે અપ્રશસ્ત વિષય અને તેનું પાપ દૂર કરી શકાય છે, તેથી ભૂંડા વિષયોને દૂર કરવા સારા-રૂડા વિષયોનું સેવન કરવું જરૂરનું છે. "
ઇદ્રિ પાંચ છે અને તે કાન, આંખ, જીભ, નાક અને ત્વચા-ચામડીના શબ્દ, રૂપ, રસ, ગંધ અને સ્પર્શ એ અનુક્રમે વિષ લેખાય છે. તે દરેક વિષય બે પ્રકારના છે. જે વિષય આત્માને હિત રૂપ હોય તે પ્રશસ્ત અને અહિત રૂપ હોય તે અપ્રશસ્ત ગણાય છે. હિતાહિત સમજ વગર સુખની ભ્રાન્તિથી જીવ માઠા વિષયેનું સેવન કરી કેવળ દુઃખી જ થાય છે. હરણીયાં, પતંગીયાં, માછલાં, ભમરા અને હાથીઓ તેમાં પ્રગટ દૃષ્ટાંત રૂપ છે. તે બાપડા કેવળ સુખ બુદ્ધિથી જ પરિણામે દુઃખ દાયક એવા શબ્દદિક વિષયોમાં એવા તે તલ્લીન થઈ જાય છે કે ફકત એક એક ઈન્દ્રિયનાવિષય–પાશમાં ફસાઈને તેમનાં પ્રાણ ખેવે છે તે પછી પાંચે ઈન્દ્રિયો અને મન ઉપર લગારે કાબુ રાખ્યા વગર તેમને સાવ મેકળાંજ મૂકે તેમના કેવા ભૂંડા હાલ થવા પામે ? તે સમજવું સુલભ છે. મનુષ્યને અન્ય પ્રાણી કરતાં જે વિશેષ બુદ્ધિ બળ પ્રાપ્ત થયેલું હોય છે તે વડે સ્વહિતાહિતને સારી રીતે વિચાર કરી, પરિણામે અહિત કરનારા વિષયોથી વિરમીને પ્રગટ હિત રૂપ થનારા પ્રશસ્ત વિષયમાં જ પ્રવૃત્તિ કરવી જોઈએ. રાગ, દ્વેષ અને મોહાદિ મહા વિકારોને પેદા કરનારા અને વધારનારા ભુંડા વિષયોથી વિરમવું અને એજ વિકારોને શત કરે એવા રૂડા વિષયોનું સેવન કરવું સુજ્ઞ જનને ઊચિત. લેખાય. કામોન્માદને પેદા કરે અથવા વધારે એવા શબ્દાદિ વિષથી અળગા રહેવું અને તેનેજ શમાવે એવા પ્રશસ્ત વિષએનું સેવન કરવું જરૂરનું છે. પ્રસંગોપાત એવા વિષયને કંઇક વિવેક કરવો જોઈએ.
