________________
૧૮૮
અમૃતની જેમ આત્માને શીતલતા ઉપજાવે એવી સુશાસ્ત્ર વાણી સાંભળવાથી, પરમ શાના રસથી ભરેલી જિનેશ્વર દેવની અથવા સંત જનેની મુખ મુદ્રાનાં દર્શન કરવાથી, તેમના પવિત્ર ગુણે ગાવાથી, સુગંધી દ્રવડે તેમની સેવાભક્તિ કરવાથી અને તેમના ઉત્તમ અંગને પૂજ્ય ભાવે સ્પર્શ કરવાથી રાગ શ્રેષાદિ મલીન વિકારે જલ્દી દૂર થવા પામે છે. પરંતુ જે એથી વિરૂદ્ધ વર્તન કરવામાં આવે છે તે તેથી એજ રાગાદિ મલીન વિકારે પુષ્ટ થવા પામે છે. આત્માને દેવગે પ્રાપ્ત થયેલા આ દેહ રૂપ મહેલમાં રહેતાં ઇન્દ્રિયાદિક દ્વાર રૂપ છે; તેને સદુ૫.
ગ કરે એ આત્માનું ખાસ કર્તવ્ય છે. ઈન્દ્રિરૂપી દાસીઓને વશ નહિ થતાં અવ્યભિચારી વૃત્તિવડે તેમનેજ વશ કરી લેવી જરૂરની છે. તેમને વશ કરીલગામમાં રાખી સ્વહિત કાર્યમાં
જી દેવી જોઈએ, જેથી તે ઉન્માર્ગગામી થવા પામે નહિ, પણ સન્માર્ગગામી બની આત્માનું કલ્યાણ સાધી આપવામાં તે ભારે સહાયભુત બને અને આત્મા જલદી સ્વહિત સાધી શકે. આવા પવિત્ર હેતુથી પૂર્વ મહા પુરૂષ પ્રણીત ઇન્દ્રિય પરાજય શતક નામના ઉમદા ગ્રન્થને કંઇક સારાંશ અત્રિ આપવામાં આવશે તેને ભાવાર્થ ભવ્યાત્માઓએ નિજ દદમાં અવધારી ઇન્દ્રિયોને પરાધીન થઈ રહેવાની પડેલી ટેવને સુધારી, એમને ઉપર જણાવેલી યુક્તિવડે સ્વવશ કરી, નિજ હિત કાર્યમાં જી, નિજ માનવ ભવની સાફલ્યતા કરી લેવી જોઈએ.
ઇન્દ્રિયપરાજ્ય શતક સારાંશ. ૧ ઇન્દ્રિયે રૂપી ચેર વડે જેનું ચારિત્ર-ધન લુંટાયુ નથી તેજ શૂરવીર છે, પંડિત છે અને અમે તેનીજ પ્રશંસા કરીએ છીએ.
૨ ચક્ષુ આદિક ઈન્દ્રિય રૂપ ચપળ ઘેડાઓને જો બરાબર
