________________
૧૫૬
જૈન ધર્મ અને માંસાહાર પરિહાર प्रतिषेधः; अन्ये त्वभिदधति वनस्पत्यधिकारात् तथा विधं फलाभिधाने एते इति ।
અર્થ: બહુ હાડકાવાળું માંસ, બહુ કાંટાવાળી માછલી તેમ જ અગથિયા, બિરૂ ફળ, બીલી, શેરડીના કકડા, શાલ્મલિ વૃક્ષનું ફળ વગેરે જેમાં ખાવાનું થર્ડ અને ફેંકી દેવાનું ઘણું—એ વસ્તુઓ ભારે કલ્પ નહીં એમ કહીને મુનિ તેન લે. આ પાઠનો અર્થ આપણે વિચારી ગયા છીએ છતાં ફરી એની સ્મૃતિ તાજી કરીએ તે જે માંસમાંથી હાડકાં અને ફળફળાદિમાંથી ઠળિયા, છાલ યા કૂચારૂપે ઘણે ભાગ ફેંકી દેવો પડે છે એ બંનેમાં સરખું જ પાપ છે એવો અર્થ પંડિત કરે છે તો પછી જે માંસમાં હાડકાં જ ન હોય એવા માંસ કરતાં જેમાંથી થોડું ઘણું ફેંકી દેવું પડે છે એવા ફળ-ફળાદિમાં ઘણું પા૫ રહેલું છે, એવો અર્થ જ નીકળે જે કેટલે વિચિત્ર છે? ચુસ્ત માંસાહારીઓ પણ એ અર્થ ન સ્વીકારી શકે, એ ખાસ ધ્યાનમાં લેવા જેવી વાત છે.
જો કે મૂળમાં તે આ પાઠને અર્થ વનસ્પતિ જ હતો. પણ અનિમેષ શબ્દને આધારે—માછલા જેવા આકારની વનસ્પતિ અર્થ હેવા છતાં–માછલાને અર્થે લઈ સાથે એને મેળ બેસાડવા પોર્ટ (પુઝલ)ને અર્થ પણ માંસ કરવામાં આવ્યો હતો. ને એવા અર્થને આધાર લઈએ કાળના લાલચુ મુનિઓએ પિતાના આચાર માટે સમર્થન મેળવ્યું હતું. બાકી મારું ને અર્થ આર્ટ જેવા માન્ય સંસ્કૃત કેશોમાં પણ “માં” નથી કરવામાં આવ્યો. આમ છતાં એમના મંતવ્યનો અર્થ પાછળથી એ રેગમાંથી મુનિઓ મુક્ત થવા છતાં પણ અર્થ તરીકે તે ચાલતું જ રહેશે. કારણ કે એક અર્થ વહેતે મૂક્યા પછી–વહેતો મૂકનારાઓથી ૫ણું પાછો વાળી શકાતો નથી અને પછી તે કેશકારને પણ એને સ્થાન દેવું પડે છે ને એ રીતે એ પ્રમાણભૂત બની જાય છે, જે એ કાળને ઈતિહાસ જાણવા પૂરતે મહત્વનું છે. સાથે એ પણ ફરી જણાવવું જરૂરી લાગે છે કે
