________________
પુણ્ય અને પાપનો વિવેક
૧૪પ
સ્વાભાવિક જેવા કેમ પ્રતીત થાય છે ? એ પ્રશ્નને ઉત્તર આપણે પ્રથમ જ આપી ગયા છીએ કે, “એનું કારણ આત્માની વિપરીત શ્રદ્ધા તથા વિપરીત તન્મયતા છે.” એ કારણે આપની વિપરીત તથા અશુદ્ધ પ્રવૃત્તિ થાય છે.
એ અશુદ્ધ પ્રવૃત્તિનું એક કારણ તે સ્વયે આત્માની જ એવા પ્રકારની યોગ્યતા યા શકિત છે. કારણ કે આવી અશુદ્ધ પ્રવૃત્તિની શકિત એનામાં સ્વભાવથી જ સર્વથા ન હોત, તે એવી પ્રવૃત્તિ કદી થઈ શક્ત જ નહિ.
અને આવી અશુદ્ધ પ્રવૃત્તિનું બીજું કારણ બાહ્ય છે, જેને પ્રકૃતિ યા કમને સંબંધ કહેવાય છે. જે બાહ્યા કારણરૂપ કર્મને તેવા પ્રકારનો સંબંધ માનવામાં ન આવે, તો કેવળ સ્વભાવથી જ શુદ્ધ અને અશુદ્ધ અવસ્થાએ એકસાથે અને એક સમયમાં કાયમ રહેવી જોઈએ. એટલું જ નહિ પણ એનાથી આત્માનો કેઈપણ કાળે છૂટકારો પણ અસંભવિત બન જોઈએ. કારણ કે સ્વભાવથી છૂટકારે શી રીતે થઈ શકે ?
સર્વજ્ઞ ભગવંતે ફરમાવે છે કે, આત્મા અનાદિ કાળથી માયા, પ્રકૃતિ યા કર્મથી સંબદ્ધ થઈને પોતે પિતાને ભૂલી, બાહ્ય પદાર્થોમાં લીન થઈ રહ્યો છે અને એથી હમેશ માટે અપૂર્ણતાને અનુભવ કરતો રહીને છા, રતિ, અરતિ, સુખ, દુઃખ આદિ ભેગવી રહ્યો છે.
એ ભોગ અને એ અનુભવ એને એટલા કાળથી ૯ અને એટલી માત્રામાં થઈ રહ્યો છે કે જેથી ઈછાદિક
