________________
શ્રી જૈન ધર્મના તત્વાને ટુંકસાર,
મનુષ્ય ક્ષેત્ર કે અઢીદ્વીપ કહે છે. ૧ જંબુદ્રીપ ૨ ધાતકી ખંડ ૩ પુષ્કરવર દ્વીપ અડધા કારણકે પુષ્કરવર દ્વીપના વચમાં માન્યષ્યાત્તર પર્વત (૧૭૨૧ જોજન) ઉંચે પડેલા છે તેથી તેના બે ભાગ થાય છે. તેમાં અડધા ભાગ મળી અઢીદ્વીપ કહેવાય છે. તે અઢી દ્વીપની બહાર કાઈ મનુષ્ય જન્મે પણ નહીને મરણ પણુ પામે નહીં તે અઢી દ્વીપના વિસ્તાર ૪૫ લાખ જોજન છે તેમાં એકસે એક ક્ષેત્ર છે. ૧ કર્મ ભૂમિનાં પ`દર ક્ષેત્ર=પાંચ ભરત, પાંચ અરવ્રત, પાંચ મહાવિદેહ ત્યાંના મનુષ્યા અસી, મસી, કૃષિના આરંભથી આજીવિકા ચલાવનાર છે તે કર્મ ભુમી—— અકર્મ ભૂમિનાં ત્રીસ ક્ષેત્ર=પ હેમવત ૫ એરણ વ્રત ૫ રમ્યક ૫ દેવકુરૂ, ૫ હિરવર્ષે ૫ ઉત્તર કુરૂ એ મનુષ્યા કલ્પવૃક્ષથી આજીવિકા ચલાવનાર છે ૩ અંતર દ્વીપ છપ્પન છે=આજ મુઠ્ઠીપ મધે હિમવંત પર્વત મહાવિદેહને ભરતની વચમાં ત્થા શિખરીપત મહાવિદેહને ઐવ્રતની વચમાં એ બે પતા છે એ પર્વતે મધ્યેથી પૂર્વ અને પશ્ચિમે લવણ સમુદ્રમાં આઠ દાઢાએ નીકળ્યા છે. જેને ગજદતા કહે છે તે ગજઢ તા ઉપર સાત સાત ક્ષેત્ર છે એટલે ૮×૭=૧૬ આંતરદ્વીપ મળી કુલ (૧૦૧) જાતના મનુષ્ય કહેવાય છે. તે મનુષ્યા એ પ્રકારના છે. ૧ ગર્ભજ એટલે માતાના ગર્ભ માં અવતરે તે ગર્ભજ કહેવાય.
૩૬
