________________
૬. રાગ-દ્વેષ ]
[ ૫૩ મંગાવ્યું અને સાત દિવસ સુધી તે ઘડાઓમાં રાખ્યું. ત્યાર બાદ બીજા નવા ઘડાઓ મંગાવી પ્રથમની ક્રિયાનું પુનરાવર્તન કર્યું અને દરેક વખતે તેમાં તાજી રાખ નંખાવ્યા કરી, આમ સતત સાત અઠવાડિયાના પ્રયોગ પછી એ પાણીને વર્ણ, ગંધ, રસ અને સ્પર્શ સ્વચ્છ પાણી જે થયે. તે પછી પાણીને સ્વાદિષ્ટ બનાવવા અર્થે તેમાં સુગંધી વાળે, મોથ વગેરે ઉત્તમ પ્રકારનાં દ્રવ્ય નાખ્યાં. તે પછી, સુબુદ્ધિએ રાજા અને તેની મંડળીના સભ્યો માટે પિતાના નિવાસસ્થાને એક ભેજનસમારંભ ગોઠવ્યો. ભેજન વખતે પેલું સ્વાદિષ્ટ પાણી સૌને પીવા માટે આપ્યું. જીવનમાં કદી પણ ન પીધેલું એવું સ્વાદિષ્ટ પાણી પીતાં રાજા બેલી ઉઠયોઃ “અરે, સુબુદ્ધિ ! આટલું સ્વાદિષ્ટપણે આપણું શહેરમાં કઈ જગ્યાએ મળી શકે છે?”
સુબુદ્ધિએ તરત જ ઉત્તર આપતાં કહ્યું: “નામદાર ! આ પાણી પેલી દુર્ગધી ખાઈના પાણીનું જ રૂપાંતર છે. પ્રયોગ દ્વારા એ ખાઈનું પાણી આટલું ઉત્તમ બની ગયું. ધર્મશાસ્ત્રમાં કહેલી વાતે વિજ્ઞાનશાસ્ત્ર દ્વારા સિદ્ધ કરી શકાય છે. પણ તે માટે ભગીરથ પ્રયત્નની જરૂર પડે છે.
રાજાએ પ્રથમ તે સુબુદ્ધિની વાત ન માની, પણ પછી જ્યારે રાજાની અંગત દેખરેખ નીચે તેના વિશ્વાસુ માણસે પાસે આ પ્રયોગ કરી બતાવ્યો ત્યારે રાજાને ભારે અજાયબી થઈ અગાઉ કરેલી સુબુદ્ધિની મશ્કરી માટે તેને પશ્ચાત્તાપ થયે, એટલે સુબુદ્ધિએ કહ્યું: “રાજન્ ! વસ્તુમાત્ર પરિણમન
