________________
૪. તપ અને શીલ
શ્રાવસ્તી નગરીના બૌદ્ધવિહારમાં ચોમાસું રહેવા અર્થે આવેલા ભિક્ષુસંઘના મુખ્ય આચાર્ય દેવદત્ત સાથે બીજા અનેક ભિક્ષુકે તેમજ તેને પટ્ટધર યુવાન શિષ્ય વસુગુપ્ત પણ હતે. વસુગુપ્ત તપસ્વી હતા અને તપદ્વારા તેણે કેટલીક સિદ્ધિઓ પણ પ્રાપ્ત કરી હતી. - વસુગુપ્ત એક દિવસ ઝાડની છાયા નીચે ધ્યાનમાં બેઠે હતો, તેવામાં ઝાડ પરથી એક પક્ષીની ચરક તેના કપડાં પર પડી અને તેના ક્રોધને પાર ન રહ્યો. કોઈ અગ્નિનું બીજું સ્વરૂપ છે. અગ્નિ તે માત્ર દઝાડે છે, ત્યારે કોઈ માનવીના આત્માને દૂષિત કરે છે અને ભવભ્રમણ કરાવે છે. વસુગુપ્ત તપદ્વારા પ્રાપ્ત કરેલી સિદ્ધિના કારણે ઝાડ પર જેવું જોયું કે તરત પેલું પક્ષી તરફડતી અવસ્થામાં નીચે પડયું. “જે આપણને પ્રતિકૂલ હેય, તે બીજા પ્રત્યે ન આચરવું”ને ઉપદેશક પિતે જ એ ઉપદેશ ભૂલી ગયે.
- પક્ષીને એવી સ્થિતિમાં નીચે પડેલું જઈ વસુગુપ્તને પિતાની સિદ્ધિનું અભિમાન થયું. જ્યાં સુધી સિદ્ધિ પ્રાપ્ત “થતી નથી, ત્યાં સુધી સાધક સાધનાને દઢપણે વળગી રહે છે, પરંતુ જેવી સિદ્ધિ પ્રાપ્ત થઈ, તેવી જ તેને સિદ્ધિનાં સુખે ભેગવવાની લાલસા જાગે છે અને અભિમાન થાય છે. પછી તે સાધકની સાધના નષ્ટ થઈ જાય છે, એટલું જ નહિ, પરંતુ
