________________
૨૫૮ ]
[ શીલધમની કથાઓ-૧.
અસાર અને દાવાનલરૂપ છે, એવુ માનનારા સાધુએ મેં જોયા છે. બ્રહ્મ સત્ય છે અને જગત મિથ્યા છે, એવુ' કહેનારા શુષ્ક વેદાંતીઓના પરિચયમાં પણ હું આવી છું. આ સમગ્ર સૃષ્ટિ જડ છે, મલિન છે, ભ્રમ છે અને સ્વપ્ન સમાન છે એમ માનનારા પાકળ તત્ત્વજ્ઞાનીઓને પણ હું જાણું છું. પેાતાની સહજ વૃત્તિઓને ઉપવાસી રાખી સંસારની લીલાભૂમિથી દૂર થઈ, પહાડના એકાન્તમાં બેસી ધ્યાનયાગ અને જ્ઞાનયેાગ સાધતાં પણ મેં અનેકને જોયા છેપણ આવા સાધુએ શુષ્ક વેદાંતીએ, પાકળ તત્ત્વજ્ઞાનીએ અને પેાતાની જાતને યાગી તરીકે ઓળખાવનારાને મેં' સ’સારની ધૂળ ઉપર ભૂંડી દશામાં જોરથી પછડાટ ખાતા જોયા છે. કાઈ પણ માણસ પાતાની સ્વાભાવિક વૃત્તિ પર ઢાંકપછેડા કરી, સ'સારની રંગભૂમિ પરથી મુક્તિના પંથે જવાના દંભ અને દાવા કરી શકે; પરન્તુ એ બિચારા સમજતા નથી કે મુક્તિની બાબતમાં કસમયે ખાટા લાભ રાખી જે કરવાનુ... હાય તેને તે ટાળે છે. નીતિભ્રષ્ટતાની માફક કતવ્ય-પરાÇમુખતા અને નિષ્ઠાશૂન્યતા પણ પાપ જ છે, તેથી આ મહાનુભાવા જે કરવાનું હાય તે ટાળે છે અને તેનું મૂલ્ય વ્યાજ સાથે ભરપાઈ કરવું પડે છે અને વધારામાં જે કરવાનું ટાળ્યુ હોય તેની સજા પણ ભાગવવી પડે છે. જીએ! જે ધનને તમે દૂર કર્યુ. એ જ ધન તમારા માથે પડ્યુ'!'
નત કીની દલીલ સાંભળી મુનિરાજ સ્તબ્ધ થઈ ગયા. તેમણે જોયુ કે તેમણે મેળવેલી સિદ્ધિને આ વિલક્ષણ સ્ત્રીએ કાડીની કીમતની અનાવી દીધી. આમ છતાં તેના ચિત્તને
