________________
૨૫. યોગ અને ભોગ ]
[ ૨૫૦ મુનિરાજની આવી દિવ્યશક્તિ જોઈ નતિકા ભારે વિસ્મિત થઈ. આ દેવાંશી પુરુષમાં તેણે પિતાની કલ્પનાના પતિનું સ્વરૂપ જોયું, પણ બીજી જ પળે તેને ભાન થયું કે લોઢાના ચણા ચાવી જવાનું કદાચ શક્ય બને, પણ ત્યાગપંથે પડેલા મુનિરાજને ભેગના માર્ગે લાવવાનું તો અશક્ય છે. એના મને મનમાં તુમુલ યુદ્ધ જાગ્યું. જ્ઞાન, ગુણ, રૂ૫ અને શીલ એ ચારે જ્યારે સ્ત્રીમાં સંયુક્ત રીતે એકઠાં થાય છે ત્યારે એવી સ્ત્રી સંસારની એક અસાધારણ શક્તિ બની જાય છે. એનાં કુળ કે જાતિની પછી ખાસ મહત્તા રહેતી નથી. દેવદત્ત નતિકા હોવા છતાં આવી જ એક અસાધારણ શક્તિ હતી. યોગ અને ભેગ પરસ્પર એક બીજાના વિરોધી નથી પણ એક જ સિકકાની બે બાજુએ જેવા છે, એટલે ગીને ભેગી બનાવવાના કાર્યને તે અશક્ય ન માનતી. ભેગ અને યોગ વચ્ચે સમન્વયતા સાધવી તેને જ તે ઉત્કૃષ્ટ યોગસાધના માનતી. તેથી મુનિરાજને પિતાના પંથેથી વિચલિત કરવાને દઢ નિશ્ચય કરી રત્નના ઢગલા તરફ અંગુલિનિર્દેશ કરી દેવદત્તા બલી : “મુનિરાજ ! આપે પરિગ્રહ છેડ્યો, પણ પરિગ્રહવૃત્તિમાંથી તમે હજુ મુક્ત નથી થઈ શક્યા. અપરિગ્રહપણને સંબંધ જગતના પદાર્થો અને વસ્તુઓ સાથે નહીં પણ માનવની વૃત્તિ સાથે સંકળાયેલ છે, વસ્તુને સંગ્રહ એ જ માત્ર પારગ્રહ નથી, પણ વસ્તુ પ્રત્યેની મૂછ એ જ ભયંકર પરિગ્રહ છે. ધનની વૃત્તિ જ તમારામાં ન હેત તે રત્નને ઢગલે કરવાનું તમને ન સૂઝયું હત! સંસાર મિસ્યા અને ઝાંઝવાના જળ જે છે, તેમજ સંસાર
