________________
-
-
-
-
-
૨. સ્ત્રી અને પુરુષ ]
[ ૨૪૧ દેવદત્તની આંખમાંથી હજુ પણ અશ્રુની ધારા વહી જ રહી હતી, એટલે તેના મનનું સાંત્વન કરતાં ઉપગુપ્ત કર્યું દેવદત્ત ! સ્ત્રી અગર તે પુરુષ તેમજ શિક્ષુ અગર શિક્ષણના જીવનની મોટામાં મોટી સિદ્ધિ કઈ દિવસ નિષ્ફળ નહીં જવામાં રહેલી નથી, પણ દરેક પ્રસંગે પડતી વખતે તરત જ ઊભા થઈ જવામાં–તેમાંથી પાછા ફરી જવામાં રહેલી છે. આખરે પરાજય શું છે? એ એક પ્રકારનું એવું શિક્ષણ છે કે જે માનવીને કાંઈ પણ વધારે સારી વસ્તુ–સારી સ્થિતિ તરફ લઈ જવામાં મહત્ત્વનો ભાગ ભજવે છે. અનેક શાસ્ત્રોના અધ્યયનથી જે બાધ ન મળે તે બધ આજના અનુભવના કારણે તેને પ્રાપ્ત થયેલ છે. જાતીય આકર્ષણ એ એક વ્યાપક શક્તિનું આકર્ષણ છે. એ શક્તિ પિતાના હેતુની ખાતર વ્યક્તિને ઉપગમાં લેતી હોય છે, અને બીજા પ્રકારની વ્યક્તિનું કોઈ પણ રીતનું સાંનિધ્ય હોય તો તેને લાભ લેવા પ્રયત્ન કરે છે. આવી પરિસ્થિતિને સામને કરવાને સરસ રસ્તે એ છે કે માણસે આવા પ્રસંગે વૃત્તિથી અલગ થઈ જવું જોઈ એ-એનાથી તટસ્થ બની જવું જોઈએ-એને વૃત્તિ તરીકે ન સ્વીકારતાં બહાર ફેંકી દેવી જોઈએ. માનવજાતની ઉત્પત્તિ અબ્રહ્મ અર્થાત્ મૈથુનમાંથી થઈ છે મૈથુન એટલે કોઈ ને કોઈ પ્રકારની કામરાગજનિત ચેષ્ટા, એટલે આપણે બધાં જ અપૂર્ણ છીએ-જે પૂર્ણ છે તેને જન્મ-મરણ હેતાં નથી. આપણે બધાં જ અપૂર્ણ છીએ તેને સતત ખ્યાલ રાખી, આપણે જન્મ પૂર્ણ થવા માટે જ થયો છે એમ માની, તે દિશા તરફ પ્રયત્ન જારી રાખે એ જ માનવજીવનને મુખ્ય ઉદ્દેશ છે.”
