________________
૨૪૦ ]
[ શીલધની કથાઓ-૧.
હૃદયમાં ઉત્પન્ન થયેલી રાગ અને ત્યાગ વચ્ચેના અથડામણની કહાની તેણે ગુરુદેવ સમક્ષ કહી સંભાળાવી અને પેાતાથી થયેલા માનસિક પાપનું પ્રાયશ્ચિત્ત માગ્યું.
આચાયે` કહ્યું: દેવદત્ત ! ખુલ્લા દિલથી કરેલેા પાપના એકરાર અને પશ્ચાત્તાપ એ જ પાપનું ઉત્તમેાત્તમ પ્રાયશ્ચિત્ત છે. ઘણા માનવા જે નિષ્પાપ રહી શકયા છે, તેનું કારણ એ છે કે તેના ભાગ્યે પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિના સામના કરવાનું કદી મળ્યું હાતું નથી. સ્વત્વની પરીક્ષા અનુકૂળ સચેાગે વચ્ચે નહીં પણ પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિમાં જ થાય છે. તેથી જ એમ કહેવામાં આવ્યું છે કે જ્ઞાનીને પણ ઇંદ્રિયે પાપના માગે ઘસડી જાય છે.'
દેવદત્તનાં ચક્ષુમાંથી પશ્ચાત્તાપનાં આંસુની ધારા વહેવા લાગી, એટલે તેને આશ્વાસન આપતાં ગુરુદેવે કહ્યું : જે વૃત્તિ, વાસનાઓ અને વિકારા માનવીને જન્મગત વારસામાં સન્યાં છે, અને જે વૃત્તિએ તેના જન્મના કારણરૂપ અની હાય છે, તેના લેાહીમાંથી સદતર નાશ થઈ શકતા નથી. પેાતાના લાહીમાંથી આ સસ્કારો નાશ પામી ગયા છે, એમ માનવાને બદલે સાચા સાધક પેાતાની વાસનાવૃત્તિએનુ શુદ્ધીકરણ કરવાના પ્રયત્ના અને પ્રયાગામાં કાળજી રાખે છે, ચક્ષુહીન માણસ એટલી બધી કાળજી અને સાવચેતીપૂર્વક ચાલે છે કે, તેને ભાગ્યે જ અકસ્માત થાય છે. દેખતા મનુષ્યા જ માટા ભાગે અકસ્માતના ભાગ બને છે. આ જ રીતે, પેાતે જીતેન્દ્રિય છે, જ્ઞાની છે, વાસનામુકત છે, એવું માનનારા લાકાનું જ કાઈ દિવસ પતન થાય છે.’
