________________
૨૧. ભોગ અને ત્યાગ ]
[ ૨૦૭ ઊભી કરે છે, અને મૂંઝવણમાંથી મુક્ત થવાને માર્ગ પણ તેઓ જ બતાવે છે. કપિલને મૂંઝાયેલે ઈ પેલી દાસીએ તેને માર્ગ બતાવતાં કહ્યું : “આ નગરમાં ધન નામને શેઠ પ્રાતઃકાળે પ્રથમ આશીર્વાદ આપે તેને બે માસા સુવર્ણ આપે છે, તે તમે આવતી કાલે પ્રભાતમાં સૌથી પ્રથમ પહોંચી જજે અને આશીર્વાદ આપી બે માસા સોનું લઈ આવશે.”
કપિલને તે રાતે ઊંઘ ન આવી અને સૌથી પ્રથમ પહચવા માટે રાત્રિના મધ્ય ભાગમાં જ ઊઠી તે ધનશેઠને ત્યાં જવા નીકળી પડ્યો. માર્ગમાં નગરરક્ષકે તેને ચોર માની પકડી લીધો અને સવારમાં રાજા પાસે રજૂ કર્યો. કપિલની મુખમુદ્રા જતાં રાજાને લાગ્યું કે આ માણસ એર હોય તેવું દેખાતું નથી. રાજાએ કપિલને સત્ય હકીકત કહેવા કહ્યું એટલે જવાબમાં કપિલે તેના જીવનને સવિસ્તર ઇતિહાસ કહી દીધે. કપિલની સત્ય અને કરુણ કહાની સાંભળી રાજા તેના પર પ્રસન્ન થયા, અને તેને જે જોઈએ તે માગી લેવા કહ્યું. કપિલે વિચાર કરવા વખત માગે એટલે રાજાએ તેને મહેલની નજીકના ઉદ્યાનમાં વિચાર કરવા મોકલ્યો.
કપિલ ઉદ્યાનમાં જઈ વિચાર કરવા લાગ્યું કે બે માસા સુવર્ણ તે ક્યાં સુધી ચાલવાનું? પછી તે તેની વિચારસૃષ્ટિ આગળ વધી, અને બેમથી હજાર, હજારમાંથી લાખ અને લાખમાંથી કેડ માસા સુવર્ણ માગવાને વિચાર આવ્યો. માનવમન ભારે વિચિત્ર અને અગમ્ય છે. જેમાં બે માસા પૂરતા થઈ પડે એ કાર્ય એક કરોડથી પણ પૂરું ન થયું. પણ તેથીયે સંતોષ ન થતાં, અર્ધ રાજ્ય માગવા વિચાર
