________________
૨૧. ભાગ અને ત્યાગ ]
[ ૨૦૭ કારણ કે એનાં સૌજન્ય અને હૃદયની ઉદારતાની ખાખતમાં મેાટાભાગે તે પુરુષા કરતાં માખરે હોય છે. તેથી જ અથ અને વાણી એ મને ખાખતમાં સ્ત્રીઓની પ્રકૃતિ વધુ ઉડાઉ માલૂમ પડે છે. પરંતુ સ્ત્રીને આવી ઉડાઉવૃત્તિના પૂરેપૂરો લાભ ઉઠાવતાં પણ આવડે છે. આવા ગુણાથી ફૂંક વખતમાં દાસી કપિલના આકષ ણુનુ કેન્દ્ર બની ગઈ, અને તેના પ્રિયજનના અંતરમાં પેાતાનું સ્થાન જમાવી દીધું. વિદ્યાથી કપિલના કઠોર જીવનમાં રૂપાળી દાસી તેની પ્રીતિમય પ્રવાસસગિની મની ગઈ અને પછી તા તેને માયાપાશમાં ખાંધી લીધા. ધૃતને ગાડવા અને અગ્નિ એક થતાં જેમ ભડકા થાય છે, તેમ યુવાન સ્ત્રી અને પુરુષને એકાંત મળતાં પ્રમળ વાસના ઉત્પન્ન થાય છે. આ પ્રમળ વાસના પણ અગ્નિનુ એક સ્વરૂપ છે, જેમાં સ્ત્રી અને પુરુષ પત`ગિયાની માફક ખળીને ખાખ થઈ જાય છે.
યૌવન એટલે જ જીવનના ભૂલભૂલામણી કાળ. એ વખતે સ્ત્રી અને પુરુષ વિવેક, બુદ્ધિ, ગુણુ, સૌંચમ, તપ અને વિદ્યા બધું જ ભૂલી જઈ પ્રલેાલનની પાછળ આંધળા થઈને દોટ મૂકે છે. યૌવન અવસ્થા એવા પ્રકારની એકઅંધ અવસ્થા છે કે જેમાં દેખી શકાય ઘણું, પશુ સમજી શકાય બહુ ઓછું. શ્રાવસ્તીમાં એક વખત રાસપૂર્ણિમાના ઉત્સવ ચાવતા હતા. એક સાંજે ભાજનવિધિ પૂરી કર્યો ખાદ દાસીએ સ્નેહાળ ભાષામાં કપિલને કહ્યું: આજે રાતે હું રહું છું તે ભાટની ગલીમાં કચ-દેવયાનીની કથા છે, તમે મારી સાથે તે સાંભળવા આવશે ?” સ્ત્રીના પ્રેમી માટે,
6
