________________
૨૧. ભાગ અને ત્યાગ
કાશાંખીના રાજા જિતશત્રુએ રાજપુરાહિત કાશ્યપના મરણુ ખાદ તેની જગ્યાએ નવા પુરાહિત નીમ્યા. કાશ્યપના મૃત્યુ વખતે તેને કપિલ નામે ઉમ્મરલાયક પુત્ર હતા, પણ તેણે ખાસ અભ્યાસ કર્યાં હતા નહિ એટલે રાજપુરાહિતની જગ્યા તેને ન મળી.
નવા પુરાહિત એક વખત ઠાઠમાઠથી રાજમાર્ગ પરથી જઈ રહ્યો હતા, ત્યારે કપિલ અને તેની માતા યશા તેના મકાનની અટારી પરથી તેને જોઈ રહ્યાં હતાં. પુરાહિતના વૈભવ જોઈ યશાને જૂના દિવસો યાદ આવ્યા, અને પતિનું સ્મરણ થતાં સ્વાભાવિક રીતે જ તેની આંખમાંથી આંસુએ વહી ગયાં. કપિલે માતાને રડવાનું કારણ પૂછતાં તેણે કહ્યું:
તે અભ્યાસ ન કર્યું એટલે તારા સદ્ગત પિતાની જગ્યાએ રાજાએ આ નવા પુરાહિતની નિમણુંક કરી, અને જે વૈભવ તેમજ હોદ્દો તને પ્રાપ્ત થવા જોઈતા હતા, તેના અધિકારી આજે અન્ય થઈ બેઠા છે.’
માતાને થયેલા આઘાતની અસર કપિલ ઉપર થઈ અને તેની મનેવેદનાનું કારણ પણ તે સમજી ગયા. કપિલે આગળ અભ્યાસ કરવા દૃઢનિશ્ચય કર્યાં, અને માતાએ તેને શ્રાવસ્તિમાં રહેતા તેના પતિના મિત્ર ઈન્દ્રદત્તનેત્યાં અભ્યાસ અર્થે માકલ્યા.
