________________
૨૦. વેદના અને મુક્તિ ]
[ ૧૯૯ આત્માની નિત્યતા વિષે પણ તેને ખાતરી થઈ ગઈ. પતિના શબ સાથે બળી મરવાને વિચાર તેણે જાતે કર્યો, અને તેના એવા નિશ્ચયથી સૌને આનંદ થયો. - ડીવારે પતિના શબની ચિતાને અગ્નિ પ્રગટટ્યો, અને તેમાંથી પ્રગટેલી જ્વાલા અને ધુમાડાની સામે તે અનિમેષ દષ્ટિએ જોઈ રહી. સુજાતા ગીરાજની નજીકમાં બેઠી હતી. તેની આંખમાં આંસુઓ ન હતાં, અને છતાં તેને કમળ આત્મા કરુણ રીતે આકંદ કરી રહ્યો હતો. જે પુરુષમાં તેણે પિતાનું સર્વસ્વ માન્યું હતું, જેની પર તેને પિતાના પ્રાણ અને આત્મા કરતાં પણ વિશેષ પ્રેમ હતું, જેના સાંનિધ્ય વિના એ પોતાના જીવનની કલ્પના જ નહોતી કરી શકતી, જેને તેણે પોતાના સમગ્ર દેહ અને આત્માને માલિક માન્ય હતું તેમજ જેની સાથે બળી મરીને જીવનને ત્યાગ કરવાને દઢ નિશ્ચય કર્યો હતે, તે જ પુરુષને અગ્નિમાં વિલીન થતા જોઈ તેના હૃદયમાં જે મને વેદના થતી હતી, તે એવી પ્રચંડ અને ઉગ્ર હતી કે તે જોઈને ગીરાજનું વજ જેવું કઠણ હૈયું પણ દ્રવી ઊઠયું. સમગ્ર જીવન દરમ્યાન સ્ત્રીથી અલિપ્ત રહેલા એ ગીરાજને તે દિવસે લાગ્યું કે, ઈશ્વરના પ્રેમ કરતાં નારીને પ્રેમ કઈ પણ રીતે ઊતરતે નથી. ઈશ્વરે પિતાના સમગ્ર પ્રેમનો આવિર્ભાવ કેમ જાણે સ્ત્રી જાતિમાં જ ન મૂક્યો હોય તેવી તેમને લાગણી થઈ . ગીરાજને ભય લાગ્યું કે કદાચ વગર અગ્નિએ આવું દશ્ય જોતાં જોતાં આ સ્ત્રીના પ્રાણ આપોઆપ નીકળી જશે, એટલે તેને સાંત્વન આપતાં તેઓ સુજાતાને કહી રહ્યા હતા
