________________
૧૫૬ ]
[ શીલધર્મની કથાઓ-૧. ગર્ભહત્યાનું પાપ તેને કરવું પડયું, તેની તેના પર એટલી બધી સજજડ અસર પડી કે તે એમ માનવા લાગી કે કોઈ પણ સંતાનની માતા બનવાને તે લાયક જ નથી રહી. ભેગની ક્રિયા વખતે સુનંદાના ચિત્તમાં એક વિચિત્ર પ્રકારની દ્વિધા-વૃત્તિ અવશપણે જાગ્રત થતી અને વિમનસ્કપણે તે ઠંડી થઈ જતી. સુદર્શનને તેથી આશ્ચર્ય તે થતું પણ તેનું કારણ સમજવા તેણે કદી પ્રયત્ન કરેલે નહીં.
માણસનું મન મહાસાગરમાં તરતા બરફના પહાડ જેવું છે. જેવી રીતે દરિયાના પાણી ઉપર પહાડને ડેક જ - ભાગ તરતો દેખાય છે તેવી રીતે મનને થડે ક જ ભાગ ચેતન છે અને માટે ભાગ અચેતન છે. આ અચેતન મન ભારે પ્રબળ હાય છે અને માનવીનાં બધાં જ કાર્યોનું પ્રેરક રહે છે. ચેતન અને અચેતન વચ્ચે હંમેશા વિગ્રહ ચાલતું હોય છે. માણસની પ્રવૃત્તિઓ આકસ્મિક નથી, પરંતુ અમુક સાર્વત્રિક નિયમ દ્વારા નક્કી થાય છે. દરેક માનસિક વૃત્તિની પાછળ તેને અનુરૂપ કારણ રહેલું હોય છે. આ કારણ તે ઈચ્છા અથવા પ્રેરણા છે. આવી ઈચ્છાઓનું મૂળ ભૂતકાળમાં રહેલું હોય છે, તેથી જ કહેવાય છે કે કઈ પણ કાર્ય કારણ વિના -અની શકતું નથી. - સુદર્શન સાથેના સહજીવનમાં, સુનંદાને ભૂતકાળના દુષ્કૃત્યની સ્મૃતિ થતી અને તે અત્યંત સંતપ્ત થઈ જતી. આથી સુનંદાના ભંગને આનંદછિન્નભિન્ન થઈ જતે ચિત્તની આવી અસહ્ય પરિસ્થિતિ જે કહી શકાય કે સહી શકાય તેમ ન હતી, તે કારણે તે ગર્ભધારણ કરી શકતી નહોતી. માનસ
